مقدمه
سرطان حنجره یکی از انواع سرطانهای سر و گردن است که از بافتهای حنجره یا همان جعبه صوتی شروع میشود. حنجره علاوه بر نقش مهمی که در تولید صدا دارد، در تنفس و محافظت از راه هوایی هنگام بلع نیز نقش دارد. به همین دلیل بیماریهای این ناحیه میتوانند با تغییر صدا، مشکل در بلع، احساس ناراحتی در گلو یا مشکلات تنفسی خود را نشان دهند.
در این مقاله به سرطان حنجره در زنان، علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان آن میپردازیم. آشنایی با نشانههای هشدار به این معنی نیست که هر گرفتگی صدا یا درد گلو نشانه سرطان است؛ بسیاری از این علائم در بیماریهای خوشخیم و بسیار شایعتر نیز دیده میشوند. با این حال، ماندگار شدن بعضی نشانهها نیاز به بررسی پزشکی دارد.
سرطان حنجره در مردان شایعتر از زنان است، اما زنان نیز میتوانند به این بیماری مبتلا شوند. برخلاف بعضی مطالب منتشرشده در اینترنت، شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد سرطان حنجره در زنان به دلیل تفاوتهای هورمونی الزاماً با علائم متفاوتی ظاهر میشود. نوع علائم بیشتر به محل تومور، اندازه آن و مرحله بیماری بستگی دارد.
علائم سرطان حنجره در زنان چیست؟
علائم سرطان حنجره در زنان در مجموع مشابه علائمی است که در مردان مشاهده میشود. یکی از مهمترین نکات این است که محل شروع تومور میتواند تعیین کند اولین علامت چه باشد. برای مثال، تومورهایی که روی تارهای صوتی ایجاد میشوند معمولاً زودتر باعث تغییر صدا میشوند، در حالی که ضایعاتی که در بخشهای دیگر حنجره قرار دارند ممکن است در ابتدا با علائم متفاوتی ظاهر شوند.
مهمترین علائمی که میتوانند نیاز به بررسی حنجره داشته باشند عبارتاند از:
- تغییر صدا، صدای خشن، خشدار یا ضعیف که بهبود پیدا نمیکند.
- گرفتگی صدا که بدون علت مشخص برای مدتی ادامه پیدا میکند.
- درد مداوم گلو یا احساس ناراحتی در گلو.
- درد گوش، بهخصوص درد مداومی که علت مشخصی در خود گوش پیدا نمیشود.
- درد هنگام بلع یا مشکل در عبور غذا و مایعات.
- احساس گیر کردن چیزی در گلو.
- سرفهای که برای مدت طولانی ادامه پیدا میکند.
- وجود توده یا تورم در گردن.
- تنگی نفس یا ایجاد صدای غیرطبیعی هنگام تنفس.
- کاهش وزن بدون علت مشخص.
- بوی بد مداوم دهان که علت مشخص دندانی یا بهداشتی ندارد.
وجود یک یا حتی چند مورد از این نشانهها به معنی ابتلا به سرطان نیست. عفونتهای تنفسی، رفلاکس، التهاب حنجره، ضایعات خوشخیم تارهای صوتی و بسیاری از اختلالات صوتی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. آنچه اهمیت دارد ماندگاری، شدت، روند تغییر علائم و عوامل خطر فرد است.
گرفتگی صدا چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟
گرفتگی صدا یکی از شایعترین شکایتهای مربوط به حنجره است و در بیشتر افراد علت سرطانی ندارد. سرماخوردگی، استفاده بیش از حد از صدا، التهاب حنجره، ندول یا پولیپ تار صوتی و بعضی مشکلات دیگر میتوانند باعث تغییر صدا شوند.
با این حال، تغییر صدایی که برخلاف انتظار برطرف نمیشود باید جدی گرفته شود. بهخصوص اگر گرفتگی صدا بیش از حدود دو هفته ادامه پیدا کند، مرتب عود کند یا همراه با عوامل خطری مانند مصرف دخانیات باشد، بهتر است فرد برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند. ارزیابی زودتر در افرادی که همراه تغییر صدا دچار توده گردن، مشکل بلع، درد گوش، سرفه خونی یا مشکل تنفسی هستند اهمیت بیشتری دارد.
از طرف دیگر، اگر فرد دچار تنگی نفس شدید، احساس خفگی یا مشکل واضح در عبور هوا شود، موضوع فقط یک مشکل صوتی محسوب نمیشود و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
آیا علائم سرطان حنجره در زنان با مردان متفاوت است؟
علائم اصلی سرطان حنجره بر اساس جنسیت تقسیمبندی نمیشوند. زنان و مردان ممکن است با تغییر صدا، اختلال بلع، درد گلو، درد گوش، توده گردن یا مشکلات تنفسی مراجعه کنند. تفاوت مهمتر در میزان شیوع بیماری است؛ سرطان حنجره در مردان چند برابر زنان دیده میشود.
یکی از دلایل این تفاوت میتواند سابقه بیشتر مصرف سیگار و الکل در مردان در بسیاری از جمعیتها باشد. با تغییر الگوی مصرف دخانیات در جوامع، زنان نیز ممکن است در معرض این عوامل خطر قرار بگیرند.
بنابراین زن بودن نباید باعث شود علائم مداوم حنجره کماهمیت تلقی شوند. در مقابل، وجود گرفتگی صدا در یک زن نیز نباید بلافاصله به سرطان نسبت داده شود. تشخیص بر اساس معاینه و بررسی مستقیم حنجره انجام میشود، نه جنسیت فرد یا یک علامت منفرد.
عوامل خطر سرطان حنجره در زنان
وجود عامل خطر به این معنی نیست که فرد حتماً به سرطان مبتلا خواهد شد. بعضی افراد دارای چند عامل خطر هرگز سرطان نمیگیرند و در بعضی بیماران نیز عامل خطر مشخصی پیدا نمیشود. با این حال، شناخت عوامل شناختهشده کمک میکند افرادی که نیاز بیشتری به توجه و پیگیری دارند بهتر شناسایی شوند.
مصرف دخانیات
مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی یکی از مهمترین عوامل خطر سرطان حنجره است. مواد سرطانزای موجود در دود دخانیات در تماس مستقیم و طولانی با مخاط حنجره قرار میگیرند و میتوانند احتمال ایجاد تغییرات سلولی را افزایش دهند. خطر با مقدار و مدت مصرف دخانیات ارتباط دارد و ترک سیگار میتواند به کاهش خطر در طول زمان کمک کند.
مصرف الکل
مصرف زیاد الکل نیز با افزایش خطر سرطانهای حنجره و سایر بخشهای سر و گردن ارتباط دارد. ترکیب مصرف دخانیات و الکل اهمیت ویژهای دارد، زیرا خطر در افرادی که هر دو را به میزان زیاد مصرف میکنند بسیار بیشتر از افرادی است که فقط در معرض یکی از این عوامل قرار دارند.
مواجهههای شغلی
قرار گرفتن طولانی و شدید در معرض برخی گردوغبارها، بخارات رنگ و بعضی مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع فلزی، نفتی، ساختمانی و نساجی با افزایش خطر سرطان حنجره ارتباط داده شده است. رعایت استانداردهای ایمنی و استفاده از تجهیزات حفاظتی در محیط کار اهمیت زیادی دارد.
سن
سرطان حنجره بیشتر در سنین بالاتر دیده میشود و در افراد جوان نسبتاً نادر است. بنابراین تغییر صدای مداوم در فرد میانسال یا سالمند، بهخصوص در صورت وجود سابقه مصرف دخانیات، ارزش بررسی بیشتری دارد.
HPV
ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV یکی از عوامل بسیار مهم در بعضی سرطانهای سر و گردن است، اما ارتباط آن با همه سرطانهای این ناحیه یکسان نیست. نقش HPV بهویژه در سرطان اوروفارنکس، یعنی ناحیه لوزهها و قاعده زبان، بسیار قویتر و شناختهشدهتر است. بنابراین نباید HPV را با همان قدرتی که برای سرطان اوروفارنکس مطرح است بهعنوان علت اصلی سرطان حنجره معرفی کرد.
رفلاکس معده
رفلاکس معده میتواند موجب برگشت محتویات معده و تحریک مری و گاهی ناحیه حلق و حنجره شود. ارتباط احتمالی رفلاکس با برخی سرطانهای ناحیه حلق و حنجره در مطالعات بررسی شده است، اما هنوز نمیتوان GERD را در حد سیگار و الکل یک عامل خطر قطعی و اصلی سرطان حنجره دانست. بنابراین داشتن رفلاکس به معنی بالا بودن قطعی خطر سرطان نیست.
عوامل ژنتیکی
تغییرات ژنتیکی در ایجاد سرطان نقش دارند، اما بیشتر سرطانهای حنجره ناشی از تغییراتی هستند که در طول زندگی ایجاد میشوند. زمینه ارثی مستقیم در بیشتر بیماران عامل اصلی نیست. سابقه خانوادگی و شرایط ژنتیکی خاص ممکن است در برخی افراد اهمیت داشته باشند، ولی وجود فرد مبتلا در خانواده به معنی ابتلای حتمی سایر اعضا نیست.
سرطان در کدام قسمت حنجره ایجاد میشود؟
حنجره از بخشهای مختلفی تشکیل شده است و محل تومور میتواند روی علائم تأثیر زیادی داشته باشد. اگر سرطان روی تارهای صوتی یا در بخش گلوت ایجاد شود، حتی یک ضایعه نسبتاً کوچک ممکن است کیفیت ارتعاش تار صوتی را تغییر دهد و باعث گرفتگی صدا شود. به همین دلیل بعضی از این تومورها در مراحل زودتری شناسایی میشوند.
ضایعاتی که بالاتر از تارهای صوتی قرار دارند ممکن است در ابتدا کمتر روی صدا تأثیر بگذارند و با درد هنگام بلع، احساس جسم خارجی، درد گوش یا توده گردنی خود را نشان دهند. ضایعات زیر تارهای صوتی نیز نسبتاً نادر هستند و ممکن است با تغییر صدا یا مشکلات تنفسی همراه شوند.
همین تفاوتها نشان میدهد که نداشتن گرفتگی صدا بهتنهایی سرطان حنجره را رد نمیکند. در مقابل، بیشتر افرادی که گرفتگی صدا دارند نیز سرطان ندارند.
روشهای تشخیص سرطان حنجره
اگر علائم یا معاینه فرد احتمال وجود ضایعهای در حنجره را مطرح کند، بررسی معمولاً مرحلهبهمرحله انجام میشود. هدف این است که ابتدا خود حنجره دیده شود و اگر ناحیهای مشکوک وجود داشت، ماهیت آن مشخص شود.
شرح حال و معاینه
پزشک درباره زمان شروع علائم، تغییرات صدا، مشکلات بلع، درد، سرفه، کاهش وزن، سابقه مصرف دخانیات و الکل و سایر عوامل خطر سؤال میکند. دهان، گلو و گردن نیز معاینه میشوند و وجود غدد لنفاوی بزرگشده یا توده بررسی میشود.
لارینگوسکوپی
برای بررسی دقیقتر حنجره معمولاً لازم است داخل آن با وسیله مناسب مشاهده شود. لارینگوسکوپی انعطافپذیر یکی از روشهای رایج است که به پزشک اجازه میدهد تارهای صوتی و بخشهای مختلف حنجره را بررسی کند. در شرایط خاص ممکن است لارینگوسکوپی مستقیم و دقیقتری نیز انجام شود.
بیوپسی
اگر ضایعهای مشکوک دیده شود، نمونهبرداری یا بیوپسی برای مشخص کردن ماهیت بافت انجام میشود. مشاهده ظاهری یک ضایعه بهتنهایی نمیتواند وجود سرطان را بهطور قطعی ثابت کند. بررسی نمونه بافتی در آزمایشگاه روش اصلی برای تأیید تشخیص است.
تصویربرداری پزشکی
در صورت تأیید سرطان یا شک به گسترش آن، ممکن است از روشهایی مانند CT، MRI یا سایر تصویربرداریهای مناسب استفاده شود. هدف این بررسیها میتواند تعیین اندازه تومور، درگیری بافتهای اطراف یا بررسی غدد لنفاوی و سایر قسمتهای بدن باشد.
آزمایش خون
آزمایش خون ممکن است برای بررسی سلامت عمومی، کمخونی، عملکرد کبد و کلیه یا آمادگی فرد برای برخی درمانها درخواست شود، اما آزمایش خون معمولی بهتنهایی سرطان حنجره را تشخیص یا رد نمیکند.
استروبوسکوپی حنجره چه نقشی دارد؟
استروبوسکوپی حنجره روشی تخصصی برای مشاهده دقیق عملکرد و ارتعاش تارهای صوتی است. این روش میتواند به بررسی کیفیت موج مخاطی تارهای صوتی، نحوه بسته شدن آنها و بعضی ضایعاتی که باعث تغییر صدا شدهاند کمک کند و در ارزیابی اختلالات صوتی کاربرد زیادی دارد.
با این حال باید بین «بررسی دقیق تارهای صوتی» و «تشخیص قطعی سرطان» تفاوت قائل شد. استروبوسکوپی ممکن است یک ضایعه غیرطبیعی یا الگوی حرکتی مشکوک را نشان دهد و اطلاعات ارزشمندی در اختیار تیم درمان قرار دهد، اما نمیتواند جای بیوپسی را بگیرد. اگر ضایعهای از نظر پزشک مشکوک باشد، بیمار باید برای ارزیابی تخصصی گوش، حلق و بینی و در صورت نیاز نمونهبرداری ارجاع شود.
بنابراین هدف استروبوسکوپی فقط پیدا کردن سرطان نیست. این روش در بررسی بسیاری از مشکلات خوشخیم صدا نیز کاربرد دارد و میتواند در انتخاب مسیر درمان برای گرفتگی صدا و سایر اختلالات صوتی مفید باشد.
روشهای درمان سرطان حنجره
انتخاب روش درمان به محل سرطان، مرحله بیماری، اندازه تومور، وضعیت غدد لنفاوی، سلامت عمومی فرد و تأثیری که هر درمان ممکن است بر صدا، بلع و تنفس داشته باشد بستگی دارد. به همین دلیل دو بیمار مبتلا به سرطان حنجره لزوماً درمان یکسانی دریافت نمیکنند.
جراحی
در برخی بیماران میتوان تومور را با جراحی برداشت. بسته به محل و مرحله بیماری، ممکن است فقط خود ضایعه یا بخشی از حنجره برداشته شود. در سرطانهای پیشرفتهتر گاهی برداشتن کامل حنجره یا لارینژکتومی کامل ضرورت پیدا میکند. تلاش تیم درمان تا حد امکان کنترل سرطان همراه با حفظ عملکردهای ضروری است، اما اولویت درمان بر اساس شرایط هر بیمار تعیین میشود.
پرتودرمانی
رادیوتراپی یا پرتودرمانی میتواند در بعضی سرطانهای اولیه بهعنوان درمان اصلی استفاده شود و در مراحل دیگر نیز ممکن است به تنهایی یا همراه درمانهای دیگر به کار رود. انتخاب میان جراحی و پرتودرمانی به محل و مرحله تومور و اهداف حفظ عملکرد حنجره بستگی دارد.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی ممکن است در بعضی بیماران همراه پرتودرمانی استفاده شود یا در بیماریهای پیشرفته و شرایط خاص بخشی از درمان سیستمیک باشد. نوع دارو و زمان استفاده از آن به وضعیت فرد و ویژگیهای سرطان بستگی دارد.
درمان هدفمند و ایمونوتراپی
در برخی سرطانهای پیشرفته، عودکرده یا منتشرشده، درمانهای هدفمند یا ایمونوتراپی میتوانند برای بیماران منتخب مطرح باشند. این درمانها برای همه بیماران مناسب نیستند و تصمیم درباره آنها باید توسط تیم انکولوژی و بر اساس ویژگیهای بیماری گرفته شود.
گفتاردرمانی بعد از درمان سرطان حنجره چه نقشی دارد؟
درمان سرطان حنجره ممکن است روی صدا، بلع و ارتباط فرد تأثیر بگذارد. شدت این مشکلات به محل تومور و نوع درمان بستگی دارد. به همین دلیل در برخی بیماران گفتاردرمانی بزرگسالان بخشی از فرایند توانبخشی پس از درمان است.
پس از بعضی جراحیها یا پرتودرمانی ممکن است کیفیت صدا تغییر کند، قدرت یا استقامت صوتی کاهش پیدا کند یا فرد برای استفاده مؤثرتر از صدای باقیمانده به آموزش نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی صدا درمانی باید بر اساس وضعیت واقعی حنجره و نظر تیم پزشکی طراحی شود.
در بیمارانی که دچار اختلال بلع میشوند، ارزیابی و توانبخشی بلع نیز اهمیت دارد. هدف فقط آسانتر شدن غذا خوردن نیست؛ ایمنی بلع و پیشگیری از ورود مواد غذایی یا مایعات به راه هوایی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در صورت برداشتن کامل حنجره، روش ارتباط فرد تغییر میکند و توانبخشی ارتباطی اهمیت بیشتری پیدا میکند. بسته به شرایط بیمار، روشهای مختلفی برای ایجاد یا جایگزینی صدای گفتاری وجود دارد و انتخاب آنها باید بهصورت فردی و با هماهنگی تیم درمان انجام شود.
آیا میتوان خطر سرطان حنجره را کاهش داد؟
راهی وجود ندارد که بتوان با آن از تمام موارد سرطان حنجره جلوگیری کرد، اما مهمترین اقدام قابل انجام، دوری از دخانیات است. افرادی که سیگار یا سایر محصولات دخانی مصرف میکنند با ترک آنها میتوانند خطر بسیاری از سرطانهای سر و گردن و بیماریهای دیگر را کاهش دهند.
پرهیز از مصرف زیاد الکل نیز اهمیت دارد، بهخصوص به این دلیل که مصرف همزمان الکل و دخانیات اثر یکدیگر را تشدید میکنند. رعایت اصول ایمنی در محیطهای کاری دارای مواد شیمیایی یا گردوغبار نیز میتواند میزان مواجهههای زیانآور را کاهش دهد.
مراقبت از سلامت عمومی، پیگیری علائم مداوم و مراجعه به پزشک در زمان مناسب نیز اهمیت دارد. در حال حاضر غربالگری روتین سرطان حنجره برای افراد بدون علامت توصیه نمیشود، بنابراین توجه به نشانههای ماندگار یکی از راههای مهم برای شناسایی زودتر مشکلات حنجره است.
خدمات بررسی صدا و حنجره در مرکز
مرکز گفتار درمانی و کاردرمانی ما در شرق و شمال شرق تهران و منطقه تهرانپارس، امکان انجام استروبوسکوپی حنجره را برای بررسی تخصصی تارهای صوتی و مشکلات صوتی فراهم کرده است. این بررسی میتواند برای افرادی که به علت گرفتگی صدا، تغییر کیفیت صدا یا سایر مشکلات مرتبط با عملکرد تارهای صوتی نیاز به ارزیابی دقیقتر دارند مفید باشد.
خانوادهها و مراجعینی که از طریق جستوجوی گفتاردرمانی شرق تهران یا گفتاردرمانی تهرانپارس با مجموعه آشنا میشوند باید توجه داشته باشند که استروبوسکوپی یک روش ارزیابی عملکرد تارهای صوتی است و تشخیص سرطان بر عهده پزشک متخصص و در صورت وجود ضایعه مشکوک نیازمند بررسیهای تکمیلی و گاهی نمونهبرداری است.
در مجموعه تلاش میشود زمان انجام تصویربرداری حنجره تا حد امکان نزدیک و متناسب با شرایط مراجعهکننده تعیین شود و تصاویر و گزارش ارزیابی نیز در اختیار بیمار قرار گیرد تا در صورت نیاز بتواند آنها را برای ادامه بررسی در اختیار پزشک یا سایر اعضای تیم درمان قرار دهد. رعایت اصول بهداشتی و ضدعفونی تجهیزات نیز بخشی ضروری از فرایند انجام این ارزیابی است.
جمعبندی
سرطان حنجره در زنان نسبت به مردان شیوع کمتری دارد، اما علائم آن نباید نادیده گرفته شوند. گرفتگی یا تغییر مداوم صدا، مشکل یا درد هنگام بلع، درد مداوم گلو یا گوش، توده گردن، مشکلات تنفسی و کاهش وزن بدون علت از جمله نشانههایی هستند که در صورت ماندگاری نیاز به بررسی پزشکی دارند.
در عین حال، این علائم اختصاصی سرطان نیستند و بیماریهای خوشخیم بسیار شایعتری نیز میتوانند آنها را ایجاد کنند. بنابراین هدف از شناخت علائم ایجاد ترس نیست، بلکه تشخیص زمان مناسب برای مراجعه و ارزیابی است.
مصرف دخانیات و الکل مهمترین عوامل خطر قابل پیشگیری سرطان حنجره هستند. در مرحله تشخیص، مشاهده مستقیم حنجره اهمیت زیادی دارد و اگر ضایعهای مشکوک مشاهده شود، بیوپسی برای تأیید یا رد سرطان ضرورت پیدا میکند. استروبوسکوپی حنجره نیز میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره تارهای صوتی و علت بعضی تغییرات صدا ارائه کند، اما جایگزین نمونهبرداری از ضایعات مشکوک نیست.
در صورت تشخیص سرطان، درمان بر اساس محل و مرحله بیماری انتخاب میشود و ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی یا درمانهای سیستمیک جدیدتر باشد. پس از درمان نیز در برخی بیماران توانبخشی صدا، گفتار و بلع میتواند نقش مهمی در بازگشت ارتباط و کیفیت زندگی داشته باشد.
