موسیقی‌درمانی؛ استفاده هدفمند از موسیقی در مسیر توانبخشی
موسیقی‌درمانی استفاده هدفمند از تجربه‌های موسیقایی در یک رابطه درمانی است؛ هدف‌هایی که بر اساس ارزیابی و نیاز هر فرد انتخاب می‌شوند. این فرایند می‌تواند از ریتم، آواز، نواختن یا شنیدن موسیقی کمک بگیرد و با آموزش ساز یا پخش موسیقی برای سرگرمی تفاوت دارد.
بررسی ارتباط موسیقی با زبان، حافظه، درک و حرکت، سابقه‌ای چندده‌ساله دارد. در توانبخشی گفتار و زبان نیز بعضی روش‌ها از ریتم و ملودی استفاده می‌کنند؛ اما نتیجه به نوع مشکل، روش اجرا و شرایط مراجع بستگی دارد و نمی‌توان یک اثر یکسان را به همه اختلالات نسبت داد.
ریتم و ملودی چگونه وارد تمرین می‌شوند؟
در یک برنامه متناسب، فعالیت موسیقایی می‌تواند فرصتی برای نوبت‌گیری، توجه مشترک، بیان احساسات یا مشارکت در تعامل ایجاد کند. هدف اصلی، مهارتی است که فرد به آن نیاز دارد؛ مانند همراه شدن با دیگری در یک فعالیت یا تمرین یک عبارت کاربردی.
درمانگر پیشرفت را بر اساس هدف‌های روشن بررسی می‌کند. جذاب بودن جلسه یا اجرای بهتر یک آهنگ، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که ارتباط در خانه، مدرسه یا محیط کار هم بهتر شده است؛ کاربرد آموخته‌ها در زندگی روزمره باید جداگانه پیگیری شود.
کاربرد در آفازی، اوتیسم و لکنت؛ همراه با شناخت محدودیت‌ها
در برخی افراد دارای آفازی غیرروان، از جمله بعضی موارد پس از سکته مغزی، رویکردهایی مانند درمان آهنگین گفتار یا Melodic Intonation Therapy از ویژگی‌های ملودی و ریتم برای تمرین بیان استفاده می‌کنند. این روش برای همه انواع آفازی مناسب نیست و انتخاب آن به ارزیابی گفتاردرمانگر وابسته است.
در کودکان و بزرگسالان دارای اوتیسم، پژوهش‌هایی درباره موسیقی‌درمانی انجام شده است. برخی نتایج درباره بهبود کلی و کیفیت زندگی امیدوارکننده‌اند، اما اثر آن بر گفتار و ارتباط کلامی و غیرکلامی هنوز با قطعیت مشخص نیست. بنابراین، افزایش گفتار یا درمان اوتیسم را نمی‌توان تضمین کرد.
در لکنت نیز بهتر شدن روانی گفتار هنگام آواز یا صحبت آهنگین، به معنای درمان پایدار لکنت در گفت‌وگوی روزمره نیست. برنامه درمان لکنت باید بر نیازهای ارتباطی فرد و ارزیابی تخصصی تکیه کند؛ موسیقی جایگزین این برنامه نمی‌شود.
چه کسی می‌تواند این روش را انتخاب و اجرا کند؟
آشنایی با موسیقی، به‌تنهایی برای ارائه موسیقی‌درمانی کافی نیست. این کار به آموزش تخصصی و تجربه بالینی نیاز دارد؛ در مشکلات گفتار و زبان، همکاری با گفتاردرمانگر و هماهنگی هدف‌ها نیز اهمیت دارد.
پیش از انتخاب روش، وضعیت ارتباط، توانایی‌های فرد، علاقه و واکنش او به صدا و نیازهای روزمره بررسی می‌شود. اگر موسیقی یا صدای بلند برای کودک آزاردهنده باشد، شدت و نوع محرک باید متناسب شود؛ تحمل کردن فعالیت ناخوشایند، هدف درمان نیست.
موسیقی‌درمانی در همه اختلالات گفتار و زبان کاربرد یکسان ندارد. در صورت مناسب بودن، می‌تواند به‌عنوان روشی مکمل در کنار مداخلات تخصصی قرار بگیرد. درباره خدمات قابل ارائه و مناسب بودن هر روش برای شرایط شما، پیش از هماهنگی جلسه با پذیرش و تیم درمان مشورت کنید.
نقش خانواده؛ همراهی ساده و بدون فشار
اگر فعالیت آهنگین در برنامه کودک توصیه شده باشد، خانواده می‌تواند با راهنمایی درمانگر از شعر کوتاه، بازی نوبتی یا آواز آشنا در فعالیت‌های روزمره استفاده کند. این همراهی باید با علاقه و توان کودک هماهنگ باشد و او را به تکرار مداوم یا اجرای اجباری وادار نکند.
هدف، ارتباط و مشارکت است. شنیدن موسیقی در خانه، جای ارزیابی یا جلسات تخصصی را نمی‌گیرد و لازم نیست خانواده برای کمک به کودک نوازنده باشد.
برای انتخاب مسیر، از شناخت نیازها شروع کنیم
اگر درباره گفتار، زبان یا ارتباط خود یا فرزندتان سؤال دارید، ارزیابی اولیه کمک می‌کند نیازهای اصلی و اولویت‌های مداخله روشن شوند. انتخاب روش درمان پس از این بررسی انجام می‌شود؛ صرف علاقه به موسیقی، دلیل کافی برای انتخاب موسیقی‌درمانی نیست.
در کلینیک گفتاردرمانی و کاردرمانی روزبه رضایی در تهرانپارس می‌توانید برای بررسی مشکلات گفتار و زبان و هماهنگی ارزیابی با پذیرش تماس بگیرید. برای اطلاعات بیشتر، صفحه گفتاردرمانی و بخش تخصصی بزرگسالان نیز در دسترس است.
پرسش
پاسخ