مقدمه
علت کم گریه کردن نوزاد ممکن است به دلایل مختلفی بستگی داشته باشد. در حالی که برخی نوزادان به طور طبیعی کمتر گریه میکنند، گاهی اوقات این موضوع میتواند نشانهای از یک وضعیت خاص باشد. به همین دلیل، برای قضاوت درباره طبیعی یا غیرطبیعی بودن کم گریه کردن، فقط تعداد دفعات گریه کافی نیست و باید وضعیت کلی نوزاد نیز در نظر گرفته شود.
بعضی نوزادان از همان هفتههای اول آرامتر هستند، کمتر برای جلب توجه گریه میکنند و با نشانههای ظریفتری مانند حرکت بدن، مکیدن دست، باز کردن دهان یا بیقراری نیاز خود را نشان میدهند. اگر نوزاد هنگام بیداری هوشیار است، خوب شیر میخورد، وزنگیری مناسبی دارد، به محیط واکنش نشان میدهد و رنگ پوست و تنفس او طبیعی است، کمتر گریه کردن بهتنهایی معمولاً نشانه بیماری نیست.
در مقابل، اگر نوزادی که قبلاً فعالتر بوده ناگهان بسیار آرام و خوابآلود شده، برای شیر خوردن بیدار نمیشود، مکیدن ضعیفی دارد یا صدای گریه او ضعیف و غیرعادی شده است، موضوع متفاوت است و نیاز به بررسی پزشکی دارد. در ادامه ابتدا همان دلایل اصلی کم گریه کردن نوزاد را بررسی میکنیم و سپس به تفاوت گریه کم و گریه ضعیف، علائم هشدار و سؤالهای رایج والدین میپردازیم.
علت کم گریه کردن نوزاد چیست؟
هیچ مقدار ثابتی از گریه وجود ندارد که برای تمام نوزادان طبیعی باشد. الگوی گریه از کودکی به کودک دیگر متفاوت است و حتی در یک نوزاد نیز با افزایش سن تغییر میکند. برخی نوزادان در هفتههای اول زندگی دورههای طولانیتری از گریه دارند و بعضی دیگر از ابتدا آرامتر هستند.
در هفتههای نخست زندگی معمولاً مقدار گریه به تدریج بیشتر میشود و در حدود هفتههای چهارم تا ششم میتواند به بیشترین میزان برسد و سپس طی ماههای بعد کاهش پیدا کند. بنابراین مقایسه نوزاد با خواهر، برادر یا فرزند دوستان همیشه معیار مناسبی نیست.
مهمتر از پرسیدن اینکه «نوزاد من چند ساعت گریه میکند؟» این است که بدانیم وقتی گریه نمیکند چه وضعیتی دارد. آیا بیدار و هوشیار میشود؟ آیا برای تغذیه واکنش نشان میدهد؟ آیا مکیدن مناسبی دارد؟ آیا دست و پاهای خود را حرکت میدهد؟ آیا به لمس و صدا پاسخ میدهد؟ این اطلاعات برای تشخیص طبیعی بودن کم گریه کردن بسیار مهمتر هستند.
۱. طبیعت و خلقوخوی نوزاد
برخی نوزادان به طور طبیعی آرامتر و کمصدا هستند. این نوزادان ممکن است کمتر گریه کنند و بیشتر وقت خود را در حالت آرامش و خواب بگذرانند. تفاوتهای فردی در خلقوخو از همان ماههای اول زندگی دیده میشوند و میزان گریه نیز یکی از مواردی است که میتواند بین نوزادان تفاوت زیادی داشته باشد.
یک نوزاد آرام ممکن است قبل از رسیدن به مرحله گریه شدید، نیاز خود را با حرکت بدن، تغییر حالت صورت، مکیدن دست یا ایجاد صداهای کوتاه نشان دهد. والدینی که این نشانههای اولیه را سریعتر متوجه میشوند نیز ممکن است قبل از شروع گریه نیاز نوزاد را پاسخ دهند.
اگر کودک در سایر زمینهها طبیعی به نظر میرسد، کمتر گریه کردن لزوماً موضوع نگرانکنندهای نیست. در چنین شرایطی بهتر است والدین به روند کلی رشد و رفتار کودک توجه کنند و صرفاً او را با نوزادان دیگر مقایسه نکنند.
۲. برآورده شدن بهموقع نیازهای نوزاد
اگر نیازهای نوزاد به موقع و به طور کامل برآورده شود، مانند تغذیه مناسب، تعویض پوشک، دمای مناسب محیط، تماس بدنی و خواب کافی، ممکن است کمتر نیاز به گریه داشته باشد تا توجه والدین را جلب کند.
گریه معمولاً اولین علامت گرسنگی نیست. نوزاد ممکن است پیش از گریه کردن، دهان خود را باز کند، سر را به دنبال سینه بچرخاند، دستش را به دهان ببرد یا حرکات مکیدن انجام دهد. اگر والد این نشانهها را زود تشخیص دهد و تغذیه آغاز شود، ممکن است کودک اصلاً به مرحله گریه شدید نرسد.
این موضوع درباره خواب و ناراحتی نیز صدق میکند. بعضی خانوادهها بهتدریج الگوی نوزاد خود را میشناسند و قبل از اینکه خستگی، گرسنگی یا ناراحتی به گریه تبدیل شود به نیاز او پاسخ میدهند. بنابراین کم گریه کردن در چنین شرایطی میتواند کاملاً طبیعی باشد.
۳. سلامت نوزاد و برخی مشکلات پزشکی
در برخی موارد، نوزادانی که به دلایلی احساس ضعف یا بیماری دارند ممکن است به جای گریه کردن بیشتر خوابآلود باشند و انرژی کافی برای گریه قوی نداشته باشند. این وضعیت با نوزادی که صرفاً خلق آرامی دارد تفاوت مهمی دارد.
برای مثال برخی عفونتها در نوزادان همیشه با گریه زیاد ظاهر نمیشوند و ممکن است با کاهش هوشیاری، کم شدن شیر خوردن، خوابآلودگی یا کاهش فعالیت همراه باشند. بنابراین اگر آرام شدن نوزاد ناگهانی است یا کودک مانند قبل رفتار نمیکند، باید وضعیت او دقیقتر بررسی شود.
کمکاری مادرزادی تیروئید نیز از مشکلاتی است که در موارد شدید میتواند با خوابآلودگی، کاهش فعالیت، ضعف تغذیه، یبوست، کاهش تون عضلانی و گاهی صدای گریه گرفته همراه باشد. بسیاری از نوزادان مبتلا در ابتدای زندگی علائم واضحی ندارند؛ به همین دلیل غربالگری نوزادان اهمیت زیادی دارد.
کم گریه کردن بهتنهایی برای تشخیص هیچ بیماری کافی نیست. نکته مهم، همراه شدن آن با علائمی مانند ضعف، تغییر تغذیه، کاهش واکنشپذیری یا تغییر واضح در وضعیت عمومی کودک است.
۴. نوزادان نارس یا با وزن کم هنگام تولد
نوزادانی که زودتر از موعد متولد شدهاند یا وزن کمتری هنگام تولد دارند ممکن است از نظر سطح هوشیاری، قدرت مکیدن، خواب و واکنش به محیط با یک نوزاد رسیده تفاوتهایی داشته باشند. در برخی از این نوزادان گریه ممکن است ضعیفتر یا رفتار کلی آرامتر به نظر برسد، بهویژه زمانی که هنوز از نظر جسمی توان کافی پیدا نکردهاند.
با این حال نمیتوان گفت تمام نوزادان نارس الزاماً کمتر گریه میکنند. الگوی گریه نوزاد نارس به سن بارداری هنگام تولد، وضعیت پزشکی، رشد عصبی و شرایط مراقبتی او وابسته است.
اگر نوزاد نارس است، بررسی شیر خوردن، افزایش وزن، بیدار شدن برای تغذیه و پیگیری برنامههای مراقبتی که متخصص اطفال یا بخش نوزادان توصیه کرده اهمیت بیشتری از مقایسه میزان گریه او با سایر کودکان دارد.
۵. اختلالات عصبی یا عضلانی
در موارد نادر، برخی اختلالات عصبی یا عضلانی ممکن است قدرت حرکت، تنفس یا تولید صدای گریه را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی معمولاً تنها علامت، کم گریه کردن نیست و نشانههای دیگری نیز وجود دارند.
برای مثال نوزاد ممکن است بسیار شل به نظر برسد، حرکت دست و پا کمتر باشد، مکیدن ضعیف داشته باشد، در بلع مشکل پیدا کند یا گریه او کمقدرت باشد. چنین علائمی باید توسط پزشک بررسی شوند و نمیتوان علت آنها را تنها براساس ظاهر گریه مشخص کرد.
اگر والدین احساس میکنند تون بدن کودک غیرعادی است، حرکت یک سمت بدن با سمت دیگر تفاوت دارد یا نوزاد در انجام فعالیتهایی مانند مکیدن و بلع مشکل دارد، بهتر است موضوع را در اولین فرصت با پزشک کودک مطرح کنند.
۶. اختلالات حسی و واکنش کمتر به محیط
گاهی والدین تصور میکنند نوزادی که به صدا یا محیط کمتر واکنش نشان میدهد، به همین دلیل کمتر گریه میکند. در اینجا باید میان «کم گریه کردن» و «کم واکنش نشان دادن به محرکها» تفاوت قائل شد.
کم شنوایی کودک معمولاً فقط براساس مقدار گریه تشخیص داده نمیشود. در ماههای ابتدایی، واکنش به صداهای بلند، آرام شدن یا تغییر رفتار با شنیدن صدای والدین و سپس توجه به منابع صوتی از نشانههایی هستند که در کنار نتیجه غربالگری شنوایی اهمیت دارند.
اگر خانواده احساس میکند نوزاد به صداهای بلند واکنش نشان نمیدهد یا درباره نتیجه غربالگری شنوایی او تردید وجود دارد، ارزیابی شنوایی کودک باید پیگیری شود. مشکلات شنوایی در صورت تشخیص و مدیریت نشدن میتوانند در ادامه بر رشد زبان کودک و برخی مهارت های ارتباطی تأثیر بگذارند.
بنابراین کم گریه کردن نوزاد بهتنهایی نشانه قابل اعتماد کمشنوایی نیست، اما کم بودن واکنش به صدا موضوع جداگانهای است که ارزش بررسی دارد.
کم گریه کردن با گریه ضعیف نوزاد چه فرقی دارد؟
یکی از مهمترین نکاتی که والدین باید بدانند تفاوت «کم گریه کردن» و «گریه ضعیف» است. کم گریه کردن یعنی نوزاد دفعات یا مدت کمتری گریه میکند، اما زمانی که گریه میکند صدای طبیعی و قدرت مناسبی دارد. در مقابل، گریه ضعیف به کیفیت صدا مربوط است.
ممکن است نوزاد گریه کند اما صدای او بسیار کمقدرت، نفسآلود، گرفته یا متفاوت از قبل باشد. این تغییر میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و بهخصوص اگر همراه با مشکل تنفس، سرفه یا خفگی هنگام شیر خوردن باشد، باید بررسی شود.
در برخی اختلالات تارهای صوتی مانند فلج یکطرفه تار صوتی، گریه نوزاد میتواند ضعیف یا نفسآلود باشد و گاهی همزمان مشکل بلع، سرفه هنگام خوردن مایعات یا تنفس صدادار دیده شود. تشخیص چنین مشکلاتی نیازمند ارزیابی پزشکی و بررسی حنجره است.
بنابراین اگر نوزادتان همیشه آرام بوده اما وقتی گریه میکند صدای قوی و طبیعی دارد، شرایط با نوزادی که ناگهان صدای گریهاش ضعیف یا گرفته شده متفاوت است.
آیا کم گریه کردن نوزاد نشانه اوتیسم یا تأخیر گفتار است؟
کم گریه کردن در دوران نوزادی بهتنهایی معیار تشخیص اوتیسم، تأخیر گفتار یا تأخیر رشدی نیست. تفاوت زیادی در خلقوخو و میزان گریه نوزادان سالم وجود دارد و نمیتوان از روی این رفتار بهتنهایی درباره رشد آینده کودک نتیجهگیری کرد.
در ماههای بعد، آنچه اهمیت بیشتری دارد روند کلی ارتباط کودک است. واکنش به صدا و صدای والدین، ایجاد صداهای لذتبخش، غانوغون کردن، لبخند اجتماعی، توجه به چهرهها و در ادامه استفاده از حرکات و صدا برای جلب توجه از بخشهای رشد ارتباطی هستند.
اگر با افزایش سن کودک، علاوه بر نگرانی درباره صداها و گریه، مشکلاتی در واکنش به صدا، رشد ارتباط، غانوغون، تقلید صدا یا سایر مراحل رشد دیده شود، متخصص اطفال ممکن است ارزیابیهای بیشتری را توصیه کند.
در این سنین، گفتاردرمانی کودک زمانی مطرح میشود که نگرانی واقعی درباره رشد ارتباط، گفتار، زبان، بلع یا تغذیه وجود داشته باشد؛ نه صرفاً به این دلیل که نوزاد از ابتدا کمتر از سایر کودکان گریه کرده است.
چرا نوزاد برای گرسنگی گریه نمیکند؟
بعضی والدین نگران هستند که نوزادشان برای شیر خوردن گریه نمیکند. باید توجه داشت که گریه معمولاً علامت دیرتر گرسنگی است و همه نوزادان قبل از تغذیه الزاماً گریه نمیکنند.
نوزاد ممکن است با چرخاندن سر، باز کردن دهان، مکیدن دست یا افزایش حرکات بدن گرسنگی را نشان دهد. اگر تغذیه در این مرحله آغاز شود ممکن است هیچ گریهای اتفاق نیفتد.
موضوع زمانی نیازمند توجه بیشتر است که نوزاد نهتنها گریه نمیکند، بلکه برای وعدههای شیر نیز بهسختی بیدار میشود، مکیدن او کمقدرت شده، مدت تغذیه به شکل غیرمعمول کوتاه یا طولانی است، وزنگیری مناسب ندارد یا تعداد پوشک خیس کاهش پیدا کرده است.
در نوزادان بسیار کوچک، تغذیه مناسب اهمیت زیادی دارد و نباید صرفاً منتظر گریه کودک برای شروع شیر دادن بود. برنامه تغذیه باید متناسب با سن، وزن و توصیه پزشک یا تیم مراقبت نوزاد باشد.
اگر نوزاد بعد از تولد گریه نکند چه میشود؟
این سؤال با کم گریه کردن نوزاد در روزها و هفتههای بعد تفاوت دارد. هنگام تولد، گریه یکی از نشانههایی است که نشان میدهد نوزاد در حال تنفس و سازگار شدن با محیط خارج رحم است، اما تنها معیار ارزیابی وضعیت نوزاد نیست.
ممکن است نوزادی در لحظات اول گریه واضحی نداشته باشد اما تنفس داشته باشد. در اتاق زایمان، تیم پزشکی وضعیت تنفس، ضربان قلب، تون عضلات و سایر نشانههای بالینی را بررسی میکند و در صورت نیاز اقدامات لازم برای کمک به تنفس را انجام میدهد.
بنابراین اگر سؤال درباره نوزادی است که اکنون سالم در خانه حضور دارد اما خانواده شنیدهاند هنگام تولد دیر گریه کرده، تفسیر این اتفاق به شرایط همان زمان، سن بارداری، وضعیت تنفس و اقدامات انجامشده در بیمارستان بستگی دارد و بهتر است از پزشک یا پرونده تولد درباره آن اطلاعات دقیق دریافت شود.
چه زمانی کم گریه کردن نوزاد نگرانکننده است؟
اگر نوزاد از ابتدا آرام بوده، خوب شیر میخورد، بیدار و هوشیار میشود، رنگ پوست طبیعی دارد و رشد او مناسب است، کم گریه کردن معمولاً بهتنهایی نگرانی ایجاد نمیکند. اما بعضی علائم باید جدی گرفته شوند.
اگر کم گریه کردن همراه با هر یک از موارد زیر باشد، بهتر است وضعیت کودک سریعتر توسط پزشک بررسی شود:
- نوزاد بهسختی بیدار میشود یا نمیتوان او را برای شیر خوردن بیدار نگه داشت.
- شیر خوردن یا قدرت مکیدن نسبت به قبل کاهش یافته است.
- نوزاد بسیار شل، بیحال یا کمتحرک شده است.
- تنفس بسیار سریع، سخت یا همراه با فرورفتگی قفسه سینه است.
- هنگام تنفس صدای ناله یا صدای غیرعادی شنیده میشود.
- رنگ لبها، زبان یا پوست آبی، خاکستری، بسیار رنگپریده یا لکهلکه شده است.
- گریه ناگهان بسیار ضعیف، زیر یا غیرعادی شده است.
- نوزاد کمتر از معمول ادرار میکند یا برای مدت طولانی پوشک خیس نداشته است.
- نوزاد زیر سه ماه تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر دارد.
- دمای بدن بسیار پایین است یا کودک به شکل غیرعادی سرد به نظر میرسد.
- تشنج، حرکات غیرعادی یا کاهش واضح پاسخ به محیط دیده میشود.
در نوزادان کمسن، تغییر در رفتار طبیعی کودک میتواند مهم باشد. والدین معمولاً الگوی معمول فرزند خود را بهتر از دیگران میشناسند؛ بنابراین اگر احساس میکنید نوزاد به شکل واضح «مثل همیشه نیست»، بهتر است این نگرانی را جدی بگیرید.
در خانه به چه مواردی توجه کنیم؟
اگر نوزاد کم گریه میکند اما حال عمومی خوبی دارد، لازم نیست دائماً او را وادار به گریه یا بیدار کنید. در عوض میتوانید چند شاخص ساده از وضعیت عمومی او را زیر نظر داشته باشید.
- میزان و کیفیت شیر خوردن را با روزهای قبل مقایسه کنید.
- به تعداد پوشکهای خیس و روند دفع توجه داشته باشید.
- بررسی کنید نوزاد در زمان بیداری هوشیار و پاسخگو است یا خیر.
- به رنگ پوست و الگوی تنفس او توجه کنید.
- ببینید آیا به لمس، صدای شما و صداهای محیط واکنش نشان میدهد.
- تغییر ناگهانی در قدرت یا کیفیت صدای گریه را جدی بگیرید.
- ویزیتها و غربالگریهای دوره نوزادی را طبق برنامه ادامه دهید.
ثبت چند روزه زمان تغذیه، خواب، بیداری و رفتار نوزاد نیز در صورت وجود نگرانی میتواند به پزشک کمک کند تصویر دقیقتری از وضعیت کودک داشته باشد.
چه زمانی بررسی شنوایی یا رشد ارتباطی اهمیت پیدا میکند؟
غربالگری شنوایی نوزاد یکی از بررسیهای مهم ابتدای زندگی است. اگر نوزاد غربالگری نشده، نتیجه آزمون مشخص نیست یا برای بررسی مجدد ارجاع شده است، بهتر است پیگیری به تعویق نیفتد.
در هفتهها و ماههای بعد نیز واکنش کودک به صدا اهمیت دارد. نوزاد در ماههای ابتدایی معمولاً به صداهای بلند واکنش نشان میدهد، با شنیدن صدای آشنا ممکن است آرام شود و به تدریج صداهای بیشتری تولید میکند.
اگر علاوه بر کم گریه کردن، کودک به صداها پاسخ محدودی دارد یا والدین درباره شنوایی او نگرانی دارند، ارزیابی شنوایی کودک اطلاعات بسیار بیشتری از مقدار گریه در اختیار خانواده قرار میدهد. تشخیص زودهنگام کم شنوایی کودک اهمیت دارد، زیرا شنوایی مناسب یکی از پایههای رشد زبان کودک است.
همچنین اگر با بزرگتر شدن کودک، روند تولید صدا، غانوغون، تعامل و سایر مهارت های ارتباطی با انتظار رشدی هماهنگ نباشد، ارزیابی تخصصی میتواند مشخص کند آیا کودک فقط تفاوت فردی دارد یا نیازمند بررسی بیشتر است.
آیا برای کم گریه کردن نوزاد باید به گفتاردرمانگر مراجعه کرد؟
کم گریه کردن بهتنهایی معمولاً دلیل مراجعه مستقیم به گفتاردرمانگر نیست و اولین قدم در صورت وجود نشانههای بیماری یا بیحالی، ارزیابی توسط پزشک کودک است.
اما در برخی شرایط ممکن است در ادامه ارزیابیهای تخصصی دیگری نیز لازم شوند. برای مثال اگر نوزاد همزمان مشکل مکیدن و بلع دارد، هنگام خوردن شیر زیاد سرفه یا خفه میشود، مشکلات ساختاری یا عملکردی حنجره مطرح هستند یا در ماههای بعد نگرانی درباره رشد ارتباط و زبان ایجاد میشود، متخصصان مربوط میتوانند وارد فرایند ارزیابی شوند.
گفتاردرمانی کودک تنها مربوط به حرف زدن کودکان بزرگتر نیست و گفتاردرمانگران آموزشدیده در حوزه تغذیه و بلع کودکان ممکن است در برخی مشکلات تغذیه و بلع نوزاد نیز نقش داشته باشند. البته نوع ارجاع باید براساس مشکل اصلی و نظر پزشک تعیین شود.
جمعبندی
علت کم گریه کردن نوزاد در بسیاری از موارد کاملاً طبیعی است. بعضی نوزادان به دلیل خلقوخوی آرامتر کمتر گریه میکنند و بعضی خانوادهها نیز نشانههای گرسنگی، خستگی و ناراحتی را پیش از رسیدن کودک به مرحله گریه تشخیص میدهند.
در عین حال، کم گریه کردن زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که با خوابآلودگی غیرعادی، ضعف، کاهش شیر خوردن، مکیدن ضعیف، کاهش حرکت، مشکل تنفس، تغییر رنگ پوست یا گریه ضعیف و غیرمعمول همراه باشد. در چنین شرایطی بهتر است نوزاد توسط پزشک بررسی شود.
نوزادان نارس، بعضی بیماریها مانند کمکاری مادرزادی تیروئید و در موارد نادر مشکلات عصبی، عضلانی یا حنجرهای نیز میتوانند با تغییر در فعالیت یا کیفیت گریه همراه باشند؛ اما هیچکدام را نمیتوان فقط براساس کم بودن گریه تشخیص داد.
همچنین کم گریه کردن نوزاد بهتنهایی نشانه کمشنوایی، اوتیسم یا تأخیر گفتار نیست. آنچه در ادامه رشد اهمیت دارد واکنش کودک به محیط، شنوایی، تولید صداها و روند رشد ارتباطی اوست.
در نهایت، اگر نوزاد شما از ابتدا آرام بوده اما خوب شیر میخورد، برای تغذیه بیدار میشود، هوشیار است، تنفس طبیعی دارد و رشد مناسبی دارد، احتمال زیادی وجود دارد که کم گریه کردن بخشی از ویژگی طبیعی او باشد. اما اگر آرام بودن نوزاد با بیحالی اشتباه گرفته میشود یا رفتار او نسبت به قبل تغییر کرده است، منتظر بیشتر شدن گریه نمانید و برای بررسی وضعیت او با پزشک مشورت کنید.
