روش های تمرکز برای کودکان بیش فعال

بچه‌ هایی که رفتار های پر تحرک یا مشکلات توجه دارند ( معمولاً با تشخیص اختلال کم‌ توجهی-بیش‌ فعالی یا ADHD شناخته می‌شوند ) معمولاً در جریان توجه طولانی‌ مدت به تکالیف ، پیروی از دستور العمل‌ های چند مرحله‌ ای و ایستادن در یک جا مشکل دارند.

خوشبختانه روش‌ های متعددی وجود دارد ، از تغییرات محیطی و ساختن روال گرفته تا مداخلات رفتاری ، فعالیت‌ های بدنی و تکنیک‌ های ذهن‌ آگاهی ، که می‌توانند تمرکز و خود کنترلی را بهبود دهند.
برخی مداخلات با شواهد علمی قوی پشتیبانی می‌شوند و برخی دیگر مداخلات تکمیلی و کمک‌ کننده‌ اند.

کودکان با ADHD معمولاً در عملکرد اجرایی ( برنامه‌ ریزی ، سازماندهی ، کنترل تکانه‌ ها ، نگهداری توجه ) مشکل دارند. این تفاوت‌ ها عصبی-شناختی‌اند و نیاز به راهکار های ساختاری و رفتار محور دارند — نه فقط سرزنش یا تنبیه.
شناخت این نکته به والدین و معلمان کمک می‌کند رویکردی همدلانه و هدفمند اتخاذ کنند.

اصول پایه‌ ای طراحی برنامه‌ ی کمکی
۱-ساده‌ سازی و بخش‌ بندی کارها ، وظایف را به گام‌ های کوتاه و مشخص تقسیم کنید ( مثلاً: «ده دقیقه تمرکز روی تمرین ریاضی ، سپس ۵ دقیقه استراحت» )
۲-پیش‌ بینی و ساختار ، برنامه‌ی روزانه و تصویری ( تقویم تصویری ، فهرست کارها با تصاویر ) به کودک کمک می‌کند بداند چه اتفاقی می‌افتد.
۳-تقویت مثبت فوری ، بازخورد زود هنگام و تشویق ( برچسب ، زمان بازی ، ستایش مشخص ) بهره‌ وری را بالاتر می‌برد.
۴-محیط کم‌ حواس‌ پرتی ، حذف محرک‌ های دیداری/شنیداری اضافی در زمان کار ( صندلی در جلو کلاس ، میز خلوت ، هدفون حذف صدا در صورت لزوم )

روش‌ های رفتاری چیست؟ ( رفتار درمانی و آموزش والدین )
-آموزش والدین در مدیریت رفتار: برنامه‌ هایی وجود دارند که به والدین مهارت‌ هایی برای تنظیم قوانین ، روش‌ های تقویت و برنامه‌ ریزی ساختاری یاد می‌دهند.
این روش‌ ها بر کاهش رفتار های مشکل‌ زا و افزایش توجه مؤثرند و برای کودکان کم‌ سن اغلب به‌ عنوان خط اول درمان توصیه می‌شوند.
-تقویت برنامه‌ی تشویقی در خانه و مدرسه: ایجاد نمودار رفتار ( مثلاً امتیاز دهی برای هر ۱۰ دقیقه تمرکز ) و تبادل امتیاز با پاداش‌ های ملموس. این روش نمونه‌ی ساده‌ ای از «رفتار درمانی مبتنی بر تقویت» است.

تنظیم محیط مدرسه و ساز و کار های کمکی
-صندلی نزدیک معلم / دور از پنجره و در ، تفکیک وظایف در کلاس ، زمان‌ بندی فعالیت‌ ها و فرصت‌ های منظم برای جنبش کوتاه از جمله تغییرات مؤثر هستند.
-مدارس می‌توانند تنظیمات رسمی برای حمایت از دانش‌ آموزان با ADHD فراهم کنند ( مثلاً وقت بیشتر در امتحان ، تقسیم تکالیف ، ناظر سازماندهی )

فعالیت‌ های بدنی و نقش ورزش
تحقیقات نشان می‌دهد فعالیت‌ های بدنی منظم ( به‌ ویژه ورزش‌ های هوازی یا فعالیت‌ های با شدت متغیر ) می‌توانند توجه ، عملکرد اجرایی و تنظیم رفتاری را در کودکان با اختلال بیش فعالی بهبود دهند.
گنجاندن وقفه‌ های فعال ( مثلاً ۵–۱۰ دقیقه جنبش بین دو تکلیف ) توصیه می‌شود.

پیشنهاد عملی: روزانه 30–60 دقیقه فعالیت بدنی تقسیم‌ شده در طول روز ( پیاده‌ روی ، بازی‌ های توپی ، دویدن کوتاه یا تمرینات حساسیتی ) و چند «وقفه‌ی فعالیت» بین کارها.

راهکار های حسی (Sensory strategies / "sensory diet")
برخی کودکان از ورودی‌ های حسی خاص ( فشرده‌ سازی ، فشار عمیق ، جنبش ریتمیک ) سود می‌برند؛ برنامه‌ ای هدفمند از فعالیت‌ های حسی ( حسی-غذایی ) می‌تواند سطح تحریک و آماده‌ باش را تنظیم کند و به تمرکز کمک کند.
این برنامه‌ ها باید با توجه به نیاز های فردی ساخته شوند ( کار با کار درمانگر در صورت نیاز توصیه می‌شود ).

نمونه‌ی فعالیت‌ های حسی عبارتند از: راه رفتن با کوله‌ پشتی پُر ، فشار دیواری (wall pushes) ، کار های با مقاومت ( کش ورزشی ) ، توپ‌ های تعادلی و استفاده از لوازم‌ التحریر با بافت متفاوت.

تکنیک‌ های ذهن‌ آگاهی و تمرین‌ های توجه
تمرین‌ های ساده‌ی توجه ( مثلاً تنفس شمارشی کوتاه ، «دریافت حواس» برای 2–3 دقیقه ، یا مراقبه‌ های کوتاه هدایت‌ شده ) در برخی مطالعات به بهبود کنترل توجه و کاهش علائم کمک کرده‌اند. برنامه‌ های ۶–۸ هفته‌ ای وقتی با آموزش والدین همراه باشند اثرات بزرگ‌ تری نشان داده‌اند. این روش‌ها معمولاً به‌عنوان تکمیل‌ کننده‌ی سایر مداخلات مفیدند.

نکته عملی: تمرین‌ های کوتاه ( ۲–۵ دقیقه ) و روزانه بهتر از تلاش برای جلسات طولانی و نا منظم هستند.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
-اگر مشکلات توجه/ رفتار باعث افت تحصیلی ، مشکلات اجتماعی یا خطر آسیب می‌شوند؛
-اگر تلاش‌ های والدین/ معلم برای تنظیم رفتار نتیجه‌ی کافی نداشته باشد؛
-یا اگر در انتخاب یا پیگیری دارو نیاز به راهنمایی پزشکی باشد.
در این موارد مراجعه به روانشناس ، روان‌ پزشک کودک یا پزشک اطفال یا تیم چند تخصصی توصیه می‌شود.

اگر میخواهید اطلاعات خود را در زمینه ی توانبخشی بالا ببرید ، همچنین بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهران را بشناسید ، روی لینک های زیر کلیک کنید.
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهران
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی شرق تهران
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهرانپارس

مرکز گفتار درمانی روزبه رضایی یکی از مجهزترین و باکیفیت ترین مراکز تهران است که در زمینه اختلالات گفتار و زبان، اختلال بلع، اختلالات صوت و گرفتگی صدا، اختلال یادگیری و توجه و تمرکز و اختلالات رفتاری به مراجعین مختلف از سراسر کشور از سال ١٣٨۶ خدمت رسانی می کند. این مرکز در شرق و شمال شرق تهران و در منطقه تهرانپارس واقع شده است. تهرانپارس یکی از مناطقی است که دسترسی های عمده ای به مناطق شمال تهران، مرکز تهران و شرق و جنوب شرق تهران، حکیمیه، قنات کوثر، شهرک امید، شهر پردیس و لواسانات توسط اتوبان های همت، بابایی، افسریه، بسیج، یاسینی و آزادگان دارد. همچنین منطقه تهرانپارس دارای ایستگاه های متعدد مترو جهت ارتباط با مناطق مختلف شهری می باشد که رفت و آمد در این منطقه را تسهیل نموده است.
این مرکز مجهز به دستگاه تصویربرداری از حنجره (استروبوسکوپی) است.