علت بیش‌ فعالی (ADHD)

اختلال کم‌ توجهی/بیش‌ فعالی (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder یا ADHD) یکی از شایع‌ ترین اختلالات رشدی-عصبی است که از کودکی آغاز شده و ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد. این اختلال با سه گروه نشانه‌ی اصلی شناخته می‌شود:
۱-بی‌ توجهی
۲-بیش‌ فعالی
۳-تکانشگری

گرچه علائم ADHD مدت‌ هاست شناخته شده‌اند ، اما علت دقیق بروز آن تک‌ عاملی نیست. پژوهش‌های امروز توافق دارند که ADHD نتیجه‌ی تعامل پیچیده‌ی عوامل ژنتیکی ، عصبی ، زیستی ، محیطی و رشدی است.
در این مقاله ، عوامل مؤثر را به‌ طور جامع بررسی می‌کنیم.

۱-عوامل ژنتیکی و وراثتی
-نقش ژن‌ ها
مطالعات دو قلوها و خانواده‌ ها نشان می‌دهند که بین 70 تا 80 درصد احتمال بروز ADHD ناشی از عوامل ژنتیکی است. چندین ژن مرتبط با انتقال‌ دهنده‌ های عصبی ، مانند:
-دوپامین (DA)
-نورآدرنالین (NE)
در شکل‌ گیری علائم مهم هستند. به‌ ویژه ژن‌هایی که بر گیرنده‌ های دوپامین (به‌خصوص DRD4 و DRD5) و ناقل دوپامین (DAT1) اثر دارند.

۲-سابقه خانوادگی
اگر یکی از والدین ADHD داشته باشد ، احتمال ابتلای فرزند ۲ تا ۵ برابر بیشتر می‌شود. این پیوستگی خانوادگی نشان‌ دهنده‌ی نقش پررنگ وراثت است.

عوامل عصبی و ساختار مغز چیست؟

۱-تفاوت‌ های ساختاری
در افراد مبتلا ، برخی بخش‌ های مغز معمولاً کوچک‌ تر یا رشد آن‌ها دیرتر است:
-قشر پیش‌ پیشانی (Prefrontal Cortex): مسئول برنامه‌ ریزی ، توجه و کنترل تکانش.
-هسته‌ های قاعده‌ ای (Basal Ganglia): تنظیم حرکت و رفتار های هدفمند.
-مخچه: در پردازش شناختی و هماهنگی نقش دارد.
این تفاوت‌ها معمولاً کوچک اما معنادارند.

۲-تفاوت‌های عملکردی
در اسکن‌ های MRI ، فعالیت بخش‌ هایی از مغز که با عملکرد اجرایی (Executive Function) مرتبط‌اند ، کمتر دیده می‌شود. این شامل:
-مهار رفتاری
-تمرکز پایدار
-مدیریت زمان
-سازمان‌ دهی

۳-نقش انتقال‌ دهنده‌ های عصبی
عدم تعادل در دو سیستم شیمیایی مهم مغز دیده می‌شود:
-دوپامین → نقش حیاتی در پاداش ، انگیزه و توجه
-نورآدرنالین → دخیل در هوشیاری و تمرکز
این عدم تعادل مغزی به بروز بی‌توجهی ، تکانشگری و بی‌ قراری کمک می‌کند.

عوامل تغذیه‌ ای و پزشکی چیست؟

نقش تغذیه در ADHD هنوز قطعی نیست ، اما پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برخی موارد قابل توجه‌اند:
۱-کمبود برخی مواد مغذی
-آهن
-روی
-امگا-۳
این کمبود ها با مشکلات توجهی مرتبط بوده‌اند.

۲-حساسیت به برخی رنگ‌ های مصنوعی
در درصد کمی از کودکان ، مصرف رنگ‌ های غذایی یا نگه‌ دارنده‌ها شدت رفتار های بیش‌ فعال را افزایش می‌دهد.

چرا ADHD چند عاملی است؟

پیشرفته‌ ترین مدل‌ های علمی می‌گویند:
بیشفعالی ، محصول تعامل ژن‌ ها با محیط رشد عصبی است. نه صرفاً یک عامل منفرد.

مثلا: فردی با استعداد ژنتیکی ، در صورت مواجهه با عوارض بارداری یا فشار های محیطی، احتمالاً علائم واضح‌ تری نشان خواهد داد.
برعکس ، فردی با زمینه‌ی ژنتیکی قوی اما محیط حمایتی و سلامت کلی خوب ، ممکن است علائم خفیف‌ تری داشته باشد.

در آخر باید باز هم له این نکته اشاره کنیم که بیش فعالی ، یک اختلال پیچیده‌ی عصبی–رشدی است که علل آن در ترکیب چندین عامل ریشه دارد:
۱-ژنتیک نقش بسیار پررنگی دارد.
۲-تفاوت‌ های مغزی نشان‌ دهنده‌ی پایه‌ های زیستی اختلال هستند.
۳-عوامل بارداری ، محیطی و روانی می‌توانند شدت و مسیر بروز علائم را تغییر دهند.
درک جامع از علل ADHD به والدین ، متخصصان و معلمان کمک می‌کند تا رفتار افراد مبتلا را بهتر بشناسند و راهبرد های مؤثر تری برای مدیریت آن‌ها اتخاذ کنند.

اگر میخواهید اطلاعات خود را در زمینه ی توانبخشی بالا ببرید ، همچنین بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهران را بشناسید ، روی لینک های زیر کلیک کنید.
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهران
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی شرق تهران
بهترین مراکز مشاوره و روانشناسی تهرانپارس

مرکز گفتار درمانی روزبه رضایی یکی از مجهزترین و باکیفیت ترین مراکز تهران است که در زمینه اختلالات گفتار و زبان، اختلال بلع، اختلالات صوت و گرفتگی صدا، اختلال یادگیری و توجه و تمرکز و اختلالات رفتاری به مراجعین مختلف از سراسر کشور از سال ١٣٨۶ خدمت رسانی می کند. این مرکز در شرق و شمال شرق تهران و در منطقه تهرانپارس واقع شده است. تهرانپارس یکی از مناطقی است که دسترسی های عمده ای به مناطق شمال تهران، مرکز تهران و شرق و جنوب شرق تهران، حکیمیه، قنات کوثر، شهرک امید، شهر پردیس و لواسانات توسط اتوبان های همت، بابایی، افسریه، بسیج، یاسینی و آزادگان دارد. همچنین منطقه تهرانپارس دارای ایستگاه های متعدد مترو جهت ارتباط با مناطق مختلف شهری می باشد که رفت و آمد در این منطقه را تسهیل نموده است.
این مرکز مجهز به دستگاه تصویربرداری از حنجره (استروبوسکوپی) است.