مقدمه
نوار مغز یا الکتروانسفالوگرام (EEG) فعالیت الکتریکی مغز را از راه الکترودهایی که روی پوست سر قرار می‌گیرند ثبت می‌کند. این آزمون برای بررسی برخی مشکلات عصبی، از جمله تشنج، کاربرد دارد؛ اما آزمایش تشخیصی اوتیسم نیست. تشخیص اختلال طیف اوتیسم بر پایه تاریخچه رشد و ارزیابی حرفه‌ای رفتار و ارتباط انجام می‌شود، نه بر اساس نوار مغز، آزمایش خون یا یک تصویر مغزی. گاهی کودک اوتیستیک ممکن است هم‌زمان تشنج یا وضعیت پزشکی دیگری داشته باشد. در آن صورت پزشک می‌تواند برای بررسی همان نشانه، EEG یا آزمایش دیگری درخواست کند. انجام نوار مغز به تنهایی به معنی تشخیص صرع یا اوتیسم نیست. اگر درباره رشد ارتباطی یا رفتار کودک نگرانی دارید، درخواست ارزیابی رشد کنید و اگر حمله، قطع هوشیاری یا رویدادهای مشکوک به تشنج می‌بینید، موضوع را جداگانه با پزشک مطرح کنید.
اوتیسم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
اوتیسم یک تفاوت عصب‌رشدی است که با الگوی پایدار تفاوت در ارتباط و تعامل اجتماعی و نیز رفتارها، علایق یا فعالیت‌های محدود و تکراری شناخته می‌شود. نشانه‌ها از دوره رشد آغاز می‌شوند و ممکن است در موقعیت‌ها و سنین مختلف شکل متفاوتی داشته باشند. ارزیابی باید شرح حال رشد را از خانواده بگیرد و رفتار، ارتباط، بازی و عملکرد کودک را در نظر بگیرد. یک ویژگی منفرد یا امتیاز یک چک‌لیست برای تشخیص کافی نیست. ارزیابی تشخیصی را متخصصان آموزش‌دیده انجام می‌دهند و ممکن است شامل مصاحبه با والدین، مشاهده بالینی، ابزارهای استاندارد و بررسی رشد زبان و شناخت باشد. بسته به نیاز کودک، پزشک رشد، روان‌شناس، گفتاردرمانگر یا کاردرمانگر ممکن است در ارزیابی یا برنامه حمایتی نقش داشته باشند. گاهی بررسی شنوایی، خواب، تغذیه یا مشکلات پزشکی نیز مطرح می‌شود. آزمون‌های پزشکی برای بررسی هم‌زمانی بیماری‌های دیگرند و جای معیارهای رفتاری تشخیص اوتیسم را نمی‌گیرند.
نوار مغز چه چیزی را ثبت می‌کند؟
EEG معمولاً الگوی فعالیت مغزی را در بازه‌ای از زمان ثبت می‌کند؛ بنابراین یک آزمایش عادی، تمام موقعیت‌های روزانه کودک را بازسازی نمی‌کند. پزشک زمان، نوع و تکرار رویدادهای گزارش‌شده را با نتیجه ثبت مقایسه می‌کند. اگر رفتار مشکوک در زمان ثبت رخ نداده باشد، ممکن است بررسی بیشتر لازم شود یا پزشک بر اساس شرح حال تصمیم بگیرد. خانواده نباید نتیجه را بدون تفسیر متخصص به تشخیص قطعی تبدیل کند. EEG تغییرات فعالیت الکتریکی مغز را در طول زمان ثبت می‌کند. آزمون ممکن است برای بررسی تشنج، الگوی فعالیت مغزی یا کمک به ارزیابی رویدادهایی که شبیه تشنج‌اند استفاده شود. پزشک با توجه به شرح رویداد تصمیم می‌گیرد EEG معمولی، خواب، ثبت طولانی‌مدت یا ویدئویی نیاز است یا نه. همه افراد اوتیستیک به EEG نیاز ندارند و این آزمون برای تأیید یا رد اوتیسم طراحی نشده است. نتیجه EEG باید در کنار سابقه و معاینه تفسیر شود. EEG طبیعی در یک ثبت کوتاه، هر تشنجی را رد نمی‌کند؛ یافته غیرطبیعی نیز به تنهایی ثابت نمی‌کند که کودک دچار صرع بالینی است. پزشک توضیح می‌دهد نتیجه چگونه با رویدادهای مشاهده‌شده ارتباط دارد و آیا بررسی دیگری لازم است. خانواده نباید از یک عبارت در گزارش، مانند «فعالیت غیرطبیعی»، بدون گفت‌وگو با متخصص نتیجه قطعی بگیرد.
چرا ممکن است برای یک کودک اوتیستیک EEG درخواست شود؟
اوتیسم و صرع دو وضعیت جداگانه‌اند، هرچند ممکن است در یک فرد هم‌زمان وجود داشته باشند. اگر کودک رویدادهایی مانند خیره‌شدن همراه با قطع پاسخ، حرکات تکراری ناگهانی، افتادن، تغییر هوشیاری یا تشنج آشکار داشته باشد، پزشک ممکن است فعالیت تشنجی را بررسی کند. بسیاری از رفتارهای تکراری یا مکث‌ها تشنج نیستند؛ شرح دقیق موقعیت و مشاهده متخصص برای تمایز مهم است. پسرفت مهارت‌ها یا تغییر ناگهانی در رفتار نیز باید با پزشک مطرح شود، اما پسرفت به تنهایی تشخیص تشنج نیست و ممکن است دلیل‌های مختلف داشته باشد. پزشک براساس زمان، نوع مهارت از دست‌رفته، الگوی رویداد و سابقه کودک تصمیم می‌گیرد آیا EEG یا آزمون دیگری لازم است. درخواست آزمون نشانه بررسی یک احتمال است، نه اثبات آن. از خانواده خواسته می‌شود هر تغییر را با مثال و تاریخ ثبت کند.
چه زمانی EEG ممکن است لازم نباشد؟
اگر تنها پرسش خانواده این است که «آیا کودک اوتیسم دارد؟» نوار مغز پاسخ آن را نمی‌دهد. در نبود رویدادهای مشکوک به تشنج یا دلیل پزشکی دیگر، پزشک بر ارزیابی رشد و رفتار تمرکز می‌کند. درخواست EEG صرفاً برای جست‌وجوی اوتیسم می‌تواند کودک را در معرض آزمونی غیرضروری قرار دهد و پاسخ واقعی را هم فراهم نکند. درباره دلیل هر آزمایش و اینکه نتیجه آن چه تصمیمی را تغییر می‌دهد، از پزشک سؤال کنید. اگر متخصص EEG را توصیه کرده، می‌توانید بپرسید چه نشانه‌ای باعث این توصیه شده، آزمون چقدر طول می‌کشد و نتیجه مثبت یا طبیعی چه اثری بر برنامه خواهد داشت. گاهی بررسی مغز یا آزمایش‌های دیگر برای مسئله پزشکی مشخص لازم است؛ این‌ها از ارزیابی اوتیسم جدا هستند. خانواده حق دارد توضیح روشن دریافت کند و درباره نگرانی کودک در محیط آزمون صحبت کند.
ارزیابی اوتیسم شامل چه بخش‌هایی است؟
متخصص درباره مراحل رشد، نخستین نگرانی‌ها، زبان و ارتباط، تعامل با دیگران، بازی، علایق و رفتارهای تکراری می‌پرسد. مشاهده ممکن است در بازی آزاد یا فعالیت ساختارمند انجام شود. اطلاعات مهدکودک یا مدرسه گاهی برای درک عملکرد در محیط‌های دیگر مفید است. ارزیابی نباید بر یک روز خسته‌کننده یا یک رفتار مجزا تکیه کند؛ تاریخچه و الگوی پایدار اهمیت دارند. بررسی شنوایی و زبان می‌تواند به فهم نیازهای کودک کمک کند، چون دشواری پاسخ به گفتار یا تأخیر زبان دلایل مختلف دارد. غربالگری، ارزیابی تشخیصی و تعیین خدمات سه مرحله متفاوت‌اند. غربالگری می‌گوید آیا بررسی بیشتر لازم است؛ تشخیص توسط متخصص انجام می‌شود؛ برنامه حمایتی براساس نیازهای عملکردی کودک تنظیم می‌گردد. برای دریافت برخی خدمات رشدی، خانواده ممکن است بتواند پیش از تشخیص نهایی نیز ارزیابی اولیه بگیرد؛ مسیر محلی را از پزشک یا مرکز مربوطه بپرسید.
آماده‌شدن کودک برای EEG
اگر EEG برای دلیل پزشکی مشخصی درخواست شده، از مرکز بپرسید برای آماده‌سازی چه دستورهایی دارد؛ مانند نحوه شستن مو یا نیازهای مربوط به خواب. دستورهای خواب را فقط طبق راهنمای مرکز انجام دهید و کودک را خودسرانه محروم از خواب نکنید. فهرست داروها و سابقه حمله را همراه ببرید و اگر کودک به لمس سر، ژل یا محیط ناآشنا حساس است، از پیش با کارکنان هماهنگ کنید. برای کودک اوتیستیک، برنامه تصویری، توضیح مرحله‌به‌مرحله و آشنایی با عکس اتاق ممکن است کمک کند، اما راهکار مناسب فردی است. می‌توان درباره اجازه همراه، هدفون یا وسیله آرامش‌بخش سؤال کرد؛ وسیله‌ای نباید کار الکترودها را مختل کند. به کودک با زبان ساده بگویید دستگاه فعالیت مغز را ثبت می‌کند و قرار نیست او را بیهوش یا دردناک کند، مگر مرکز دستور دیگری داده باشد. پیش از آزمون هر نگرانی حسی یا رفتاری را مطرح کنید.
ثبت رویدادهای مشکوک در خانه
اگر کودک رویدادی دارد که ممکن است تشنج باشد، زمان شروع و پایان، فعالیت پیش از رویداد، میزان پاسخ‌گویی، حرکت اندام‌ها، رنگ پوست و وضعیت پس از آن را ثبت کنید. از یادداشت دقیق بیشتر از تعبیرهایی مانند «رفتارش عجیب بود» استفاده کنید. اگر فیلم گرفتن ایمن است و مراقب دیگری کودک را حفظ می‌کند، ویدئو ممکن است برای پزشک مفید باشد؛ اما در حمله طولانی یا مشکل تنفس ابتدا با اورژانس تماس بگیرید.
اطلاعاتی که برای پزشک سودمند است
- رویداد چقدر طول کشید و آیا تکرار شد؟
- آیا کودک به صدا یا لمس پاسخ می‌داد؟
- پس از رویداد چه مدت تا بازگشت به حالت معمول گذشت؟
این یادداشت‌ها تشخیص خانگی ایجاد نمی‌کنند، ولی به متخصص کمک می‌کنند پرسش مناسب را مطرح کند. اگر کودک سابقه صرع دارد، برنامه اورژانسی و داروی نجات‌بخش باید مطابق دستور تجویزکننده باشد. دارو را برای انجام EEG قطع نکنید مگر اینکه پزشک صریحاً گفته باشد. در صورت تشنج نخست، تشنج طولانی یا اختلال تنفس و هوشیاری، کمک فوری پزشکی لازم است.
در روز آزمون، اگر کودک خواب‌آلود، مضطرب یا ناراحت است، این وضعیت را به تکنسین بگویید. حرکت‌کردن یا خوابیدن ممکن است بر کیفیت ثبت اثر بگذارد و کارکنان توضیح می‌دهند چه کارهایی لازم است. گاهی آزمون کوتاه پاسخ کافی نمی‌دهد و پزشک ثبت طولانی‌تر را پیشنهاد می‌کند؛ این تصمیم به شرح رویدادها وابسته است. هیچ نتیجه‌ای را بدون تفسیر متخصص به عنوان «مغز طبیعی» یا «تشخیص اوتیسم» در نظر نگیرید.
اوتیسم و تشنج را با هم اشتباه نگیریم
رفتار تکراری، مکث یا خیره‌شدن می‌تواند ظاهرهای گوناگون داشته باشد. برای تفکیک، به پاسخ‌پذیری کودک، شروع و پایان، مدت، حرکات همراه و وضعیت پس از رویداد توجه می‌شود، اما هیچ نشانه منفردی برای تشخیص کافی نیست. ثبت زمان و توصیف دقیق برای پزشک سودمند است. اگر حمله طولانی، تکراری یا همراه اختلال تنفس است، از اورژانس کمک بگیرید و ارزیابی را به نوار مغز برنامه‌ریزی‌شده موکول نکنید. حرکات تکراری، صداها یا مکث‌های کودک اوتیستیک ممکن است بخشی از الگوی خودتنظیمی یا ارتباطی او باشند و خودبه‌خود تشنج محسوب نمی‌شوند. در مقابل، تشنج‌های کوتاه یا غیرتشنجی ممکن است بدون لرزش واضح باشند. مهم است رفتارهای معمول کودک را بشناسید و تغییر تازه را ثبت کنید. متخصص با توجه به پاسخ‌گویی، شروع و پایان، الگوی حرکت و وضعیت پس از رویداد ارزیابی می‌کند. از برچسب‌زدن به هر حرکت تکراری به عنوان «حمله پنهان» یا نسبت‌دادن همه رفتارهای تازه به اوتیسم بپرهیزید. هر دو برداشت می‌توانند بررسی درست را به تأخیر بیندازند. اگر رفتار ناگهانی، متفاوت و همراه با قطع پاسخ است، آن را به پزشک گزارش کنید. ارزیابی پزشکی باید نیازهای ارتباطی کودک را در نظر بگیرد تا بتواند همکاری او را با کمترین فشار فراهم کند.
پس از دریافت نتیجه چه کنیم؟
از پزشک بخواهید گزارش EEG را در پیوند با شرح رویداد توضیح دهد: آیا نتیجه با تشنج سازگار است، آیا آزمون دیگری لازم است و آیا برنامه درمان تغییر می‌کند؟ نتیجه EEG درباره تشخیص اوتیسم پاسخ مستقیم نمی‌دهد. اگر نتیجه طبیعی است اما رویدادها ادامه دارند، پزشک درباره قدم بعدی تصمیم می‌گیرد؛ اگر یافته‌ای غیرطبیعی است، تفسیر متخصص از جزئیات اهمیت دارد و خانواده نباید خودسرانه دارو آغاز کند. اگر اوتیسم تشخیص داده شود، حمایت ارتباطی، گفتاردرمانی، کاردرمانی یا خدمات دیگر بر اساس نیاز فردی کودک برنامه‌ریزی می‌شوند. برای مداخله‌های مشخص مانند تأخیر زبان ممکن است خانواده پیش از تکمیل همه ارزیابی‌ها نیز راهنمایی بگیرد. اگر تشنج هم تشخیص داده شده، برنامه آن جداگانه و توسط متخصص مغز و اعصاب تنظیم می‌شود. یک تشخیص، دیگری را توضیح کامل نمی‌دهد و هر نیاز باید به شکل مناسب پیگیری شود.
حمایت خانواده و مدرسه
خانواده می‌تواند سابقه رشد، گزارش مدرسه، فهرست داروها و ویدئوهای ایمن رویداد را برای جلسه آماده کند. پرسش‌های خود را از قبل بنویسید و اگر توضیح تخصصی مبهم بود درخواست توضیح ساده‌تر کنید. دریافت ارزیابی به معنی سرزنش والد یا تعیین آینده کودک نیست؛ هدف شناخت نیازها و دسترسی به حمایت مناسب است. از کودک درباره آزمون یا مراجعه با زبان متناسب با سن و نیازش صحبت کنید. مدرسه باید بداند در صورت تشنج چه اقدامی لازم است و چه کسی با خانواده تماس می‌گیرد، البته فقط در حد اطلاعات ضروری و با رعایت حریم خصوصی. اگر کودک EEG دارد، معلم نمی‌تواند از روی نتیجه آن اوتیسم را تشخیص دهد یا درباره توانایی تحصیلی او نتیجه‌گیری کند. گفت‌وگو با تیم درمان درباره تسهیلات ارتباطی و حسی به آماده‌سازی بهتر کمک می‌کند. خانواده برای تصمیم‌گیری درباره انتشار اطلاعات پزشکی کودک اختیار دارد.
جمع‌بندی
در صورت نگرانی درباره هزینه یا دشواری دسترسی به ارزیابی، از پزشک یا مرکز رشد بپرسید کدام بخش باید اولویت داشته باشد و چه خدماتی در دسترس خانواده است. کودک را از حمایت گفتار یا کاردرمانی محروم نکنید تا EEG انجام شود، مگر اینکه متخصص دلیل مشخصی برای ترتیب دیگری بیان کرده باشد. EEG فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کند و ممکن است برای بررسی تشنج یا رویدادهای عصبی درخواست شود، اما اوتیسم را تشخیص نمی‌دهد. تشخیص اوتیسم بر پایه تاریخچه رشد و ارزیابی بالینی ارتباط و رفتار است. اگر رفتار مشکوک به تشنج یا پسرفت مهارت وجود دارد، آن را با پزشک مطرح کنید تا نیاز به EEG یا بررسی دیگر مشخص شود. نتیجه نوار مغز باید همراه شرح حال و معاینه تفسیر شود.
پرسش
پاسخ
پرسش