مقدمه
لارنگواسپاسم یا اسپاسم حنجره به بسته‌شدن ناگهانی و غیرارادی تارهای صوتی گفته می‌شود که می‌تواند عبور هوا را برای مدتی کوتاه دشوار کند. تجربه‌ی آن ممکن است ترسناک باشد، اما هر احساس گرفتگی گلو یا تنگی نفس به معنی لارنگواسپاسم نیست و تشخیص با پزشک است. اگر فرد نتواند نفس بکشد، کبود شود، بیهوش شود یا تنفس به‌سرعت به حالت عادی برنگردد، موضوع اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. درمان خانگی نباید مراقبت فوری را به تأخیر بیندازد.
در برخی افراد، حمله کوتاه است و خودبه‌خود فروکش می‌کند؛ با این حال حمله‌ی تکرارشونده، بیدار شدن با احساس خفگی، صدای تنفسی غیرعادی یا همراهی علائم با بلع و رفلاکس نیازمند بررسی علت است. علت‌ها و شرایط زمینه‌ای متفاوت‌اند و درمان به ارزیابی پزشکی وابسته است. این مقاله تعریف، نشانه‌ها، بررسی و مسیر پیگیری را توضیح می‌دهد و جای تشخیص پزشک گوش‌وحلق‌وبینی یا ارزیابی اورژانسی را نمی‌گیرد.
حنجره و لارنگواسپاسم چیست؟
حنجره در مسیر تنفس قرار دارد و تارهای صوتی در آن هنگام بازدم و گفتار حرکت می‌کنند. در زمان بلع، سازوکارهای حفاظتی کمک می‌کنند مواد غذایی وارد مسیر تنفسی نشوند. در لارنگواسپاسم، عضلات حنجره به شکل غیرارادی منقبض می‌شوند و دهانه‌ی عبور هوا می‌تواند به‌طور موقت تنگ یا بسته شود. فرد ممکن است نتواند برای چند لحظه صحبت یا دم راحت انجام دهد. اصطلاح «لارنگواسپاسم» به تنهایی علت را مشخص نمی‌کند؛ پزشک باید نشانه‌ها، سابقه و وضعیت فرد را ارزیابی کند.
این وضعیت را نباید با همه‌ی انواع تنگی نفس یا گیر کردن غذا یکی دانست. آسم، واکنش حساسیتی، اختلالات قلبی و ریوی، انسداد جسم خارجی یا حمله‌ی اضطرابی می‌توانند نشانه‌های مشابه داشته باشند اما درمان متفاوتی می‌خواهند. شرح دقیق آغاز علائم، مدت، صدای همراه و وضعیت هوشیاری برای ارزیابی مهم است. تشخیص قطعی از روی یک ویدئو یا توصیف کوتاه در فضای مجازی ممکن نیست.
نشانه‌های احتمالی و علائم هشدار
در حمله ممکن است فرد به طور ناگهانی احساس کند هوا وارد نمی‌شود، صدای زیر یا سوت‌مانند هنگام دم داشته باشد، نتواند حرف بزند، سرفه کند یا در گلو احساس تنگی داشته باشد. برخی افراد پس از کوتاه شدن حمله، گرفتگی صدا یا احساس تحریک گلو را گزارش می‌کنند. شدت و طول علائم در افراد مختلف فرق می‌کند. این نشانه‌ها اختصاصی نیستند؛ پزشک باید احتمال وضعیت‌های دیگر را نیز بررسی کند.
اگر دشواری تنفس ادامه دارد، فرد نمی‌تواند صحبت کند یا رنگ لب‌ها و صورت تغییر کرده، کاهش هوشیاری رخ داده یا احتمال ورود جسم خارجی وجود دارد، با اورژانس تماس بگیرید. در کودک خردسال، سالمند یا فرد دارای بیماری زمینه‌ای، تأخیر خطر بیشتری دارد. چیزی در دهان فرد نگذارید، او را مجبور به نوشیدن یا خوردن نکنید و داروی تجویزی شخص دیگر را ندهید. هنگام حمله‌ی شدید، تماس با امداد اولویت دارد؛ منتظر ماندن برای خواندن توصیه‌ی اینترنتی ایمن نیست.
اگر حمله فروکش کرده اما برای نخستین بار رخ داده، تکرار می‌شود، هنگام خواب اتفاق می‌افتد یا با بلع، تب، درد، سرفه‌ی مزمن یا تغییر ماندگار صدا همراه است، برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید. زمان شروع و پایان، محرک احتمالی، داروهای مصرفی و نشانه‌های همراه را یادداشت کنید. ثبت این اطلاعات می‌تواند به پزشک در تفکیک علت‌ها کمک کند.
علت‌ها و عوامل همراه
لارنگواسپاسم ممکن است در زمینه‌های گوناگون رخ دهد. تحریک حنجره، برخی بیماری‌های راه هوایی، تماس با دود یا مواد محرک، بیهوشی و برخی مداخلات پزشکی از جمله موقعیت‌هایی هستند که ممکن است مطرح شوند. رفلاکس معده در برخی بیماران با علائم حنجره همراه است، اما وجود گرفتگی گلو یا سرفه به تنهایی رفلاکس را ثابت نمی‌کند. عفونت یا التهاب، اختلالات عصبی و عوامل دیگر نیز بسته به شرح حال بررسی می‌شوند.
در حین بیهوشی، لارنگواسپاسم موضوعی بالینی است که تیم بیهوشی برای مدیریت آن آموزش دیده است. این اتفاق با حمله‌ی خودبه‌خودی در خانه یکسان نیست و راهکارهای درمانی آن به تجهیزات و وضعیت بیمار وابسته‌اند. از شرح مدیریت بیمارستانی نباید روش خانگی نتیجه گرفت. اگر فرد بعد از جراحی یا بیهوشی دچار علائم تنفسی شد، فوراً به تیم پزشکی اطلاع دهید.
اضطراب می‌تواند تجربه‌ی تنگی نفس را تشدید کند یا پس از یک حمله ترس ایجاد کند؛ اما نباید علائم تنفسی را بدون ارزیابی به اضطراب نسبت داد. همچنین احساس بسته‌شدن گلو ممکن است در اختلالات حرکتی حنجره یا وضعیت‌های دیگری دیده شود. تشخیص افتراقی بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز بررسی‌های تخصصی صورت می‌گیرد.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
پزشک درباره‌ی زمان، مدت، دفعات و زمینه‌ی بروز حمله سؤال می‌کند: آیا در خواب بود؟ پس از غذا خوردن یا استنشاق محرک رخ داد؟ فرد سابقه‌ی رفلاکس، آسم، آلرژی، جراحی یا بیماری عصبی دارد؟ آیا صدای تنفس، سرفه، مشکل بلع یا گرفتگی صدا وجود دارد؟ داروها و مواد مصرفی نیز اهمیت دارند. پاسخ‌ها باید دقیق و بدون فرض‌کردن علت بیان شوند.
با توجه به علائم، پزشک ممکن است حنجره را با ابزار مناسب مشاهده کند، وضعیت تنفس یا بلع را بررسی کند یا به متخصص دیگری ارجاع دهد. همه‌ی افراد به همه‌ی آزمایش‌ها نیاز ندارند. ارزیابی شنوایی یا گفتاردرمانی به تنهایی علت تنگی نفس را تشخیص نمی‌دهد. اگر علائم شدید یا حاد باشد، ابتدا باید ایمنی راه هوایی و مراقبت پزشکی فوری در اولویت قرار گیرد.
گاهی حمله هنگام مراجعه تمام شده است و معاینه در آن لحظه طبیعی به نظر می‌رسد. یادداشت علائم و شرح همراهان می‌تواند کمک کند، اما فیلم‌برداری نباید رسیدگی را به تأخیر بیندازد یا حریم خصوصی فرد را نقض کند. اگر امکان ثبت صوت یا ویدئو بدون خطر وجود داشته باشد، درباره‌ی استفاده از آن از پزشک سؤال کنید. تشخیص نهایی بر مجموعه‌ی اطلاعات و نظر متخصص تکیه دارد.
درمان بر اساس علت
درمان یکسان برای همه‌ی افراد وجود ندارد. اگر عامل مشخصی شناسایی شود، پزشک برنامه را بر همان اساس تنظیم می‌کند؛ برای مثال بررسی بیماری‌های حنجره، کنترل یک وضعیت تنفسی، بازبینی دارو یا رسیدگی به رفلاکس تشخیص‌داده‌شده. مصرف خودسرانه‌ی داروی ضداسید، آنتی‌بیوتیک، آرام‌بخش یا اسپری تنفسی ممکن است بی‌اثر یا زیان‌آور باشد. تغییر داروی تجویزی نیز باید با پزشک انجام شود.
اگر نشانه‌ها با بلع یا ورود غذا و مایعات به راه هوایی همراه باشد، ارزیابی تخصصی بلع ممکن است مطرح شود. تغییر بافت غذا یا غلیظ‌کردن مایعات بدون ارزیابی می‌تواند خطرناک باشد؛ چنین اقدامی باید بر اساس بررسی فردی و توصیه‌ی تیم درمان باشد. گفتاردرمانگر متخصص بلع در صورت ارجاع پزشک می‌تواند ارزیابی و مداخله‌ی مرتبط با بلع را انجام دهد، اما درمان اورژانسی لارنگواسپاسم در حیطه‌ی گفتاردرمانی نیست.
در برخی مشکلات حرکتی حنجره، گفتاردرمانگر متخصص صوت یا راه هوایی ممکن است پس از تشخیص پزشک، آموزش تنفس یا مدیریت علامت را ارائه کند. این آموزش برای همه‌ی انواع تنگی نفس مناسب نیست و باید متناسب با تشخیص باشد. تمرین تنفس یا حبس نفس در زمان حمله‌ی شدید جای تماس با اورژانس را نمی‌گیرد. اگر درمانگر تمرین پیشنهاد می‌کند، زمان و شرایط انجام آن باید روشن باشد.
رفلاکس و حنجره؛ از حدس تا ارزیابی
رفلاکس یکی از عواملی است که گاهی در بررسی علائم گلو مطرح می‌شود، اما نشانه‌هایی مانند صاف کردن گلو، سرفه یا گرفتگی صدا می‌توانند علت‌های مختلف داشته باشند. برخی افراد رفلاکس دارند ولی سوزش واضح احساس نمی‌کنند؛ بعضی نیز بدون رفلاکس دچار علائم مشابه‌اند. بنابراین تشخیص تنها از روی یک نشانه دشوار است. پزشک با توجه به شرح حال و معاینه، در صورت نیاز بررسی یا درمان را پیشنهاد می‌کند.
استفاده‌ی طولانی از داروی ضداسید بدون تشخیص ممکن است عارضه داشته باشد و ارزیابی علت دیگر را عقب بیندازد. اگر پزشک رفلاکس را تشخیص داده، درباره‌ی مصرف دارو، زمان پیگیری و تغییر عادت‌های غذایی از او راهنمایی بگیرید. توصیه‌های عمومی مانند نخوردن وعده‌ی سنگین نزدیک خواب ممکن است برای برخی افراد مفید باشد، اما جای نسخه‌ی فردی یا ارزیابی علائم خطر را نمی‌گیرد.
کودک و سالمند؛ زمان اقدام
در کودک، تنگی نفس ناگهانی یا صدای غیرعادی تنفسی نیازمند جدی گرفتن فوری است. کودک ممکن است نتواند نشانه را توضیح دهد؛ تغییر رنگ، بی‌قراری شدید، فرورفتگی قفسه‌ی سینه، خواب‌آلودگی یا ناتوانی در گریه و حرف زدن را بررسی کنید و با اورژانس تماس بگیرید. به کودک خوراکی یا نوشیدنی ندهید تا وضعیت روشن شود. اگر حمله کوتاه بوده اما تکرار می‌شود، با پزشک کودک درباره‌ی علت احتمالی و برنامه‌ی پیگیری مشورت کنید.
سالمندان و افراد دارای بیماری عصبی، تنفسی یا قلبی ممکن است چند عامل هم‌زمان داشته باشند. داروهای مصرفی، سابقه‌ی جراحی، وضعیت بلع و توانایی گزارش علائم باید در ارزیابی دیده شوند. مراقب بهتر است زمان حمله، غذا یا داروی اخیر و تغییر سطح هوشیاری را یادداشت کند. در صورت بروز نشانه‌ی شدید، تماس با اورژانس را به گرفتن وقت عادی موکول نکنید.
پیشگیری از عود و پیگیری
اگر پزشک عامل محرک مشخصی پیدا کرده، برنامه‌ی پیشگیری باید دقیقاً به همان علت مربوط باشد. دوری از دود و بخارات محرک، پیگیری درمان بیماری تشخیص‌داده‌شده و مراجعه‌ی دوباره در صورت تکرار نشانه‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد. این اقدامات تضمین نمی‌کنند حمله هرگز رخ ندهد. دفترچه‌ی علائم شامل دفعات، زمان و نشانه‌های همراه برای گفتگوی بعدی مفید است. اگر حمله‌ی جدید شدیدتر یا طولانی‌تر شد، اولویت با مراقبت فوری است.
پیگیری پس از مراجعه
در پایان ویزیت، بهتر است بدانید اگر علائم دوباره رخ داد چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید و کدام نشانه‌ها نیازمند اورژانس‌اند. برنامه‌ی پیگیری ممکن است شامل بررسی دوباره‌ی تنفس، حنجره، رفلاکس تشخیص‌داده‌شده یا بلع باشد؛ همه به علت و شرح حال فرد وابسته‌اند. داروهای فعلی و حساسیت‌ها را در فهرست داشته باشید و تغییرات تازه را گزارش کنید. اگر توصیه‌ای برای تمرین یا پرهیز دریافت کرده‌اید، از پزشک بخواهید محدودیت و مدت آن را روشن کند تا از اجرای اشتباه یا طولانی‌مدت آن جلوگیری شود.
برای حمله‌های تکراری، ثبت زمان، مدت، علائم، فعالیت پیش از حمله و بهبود پس از آن می‌تواند به تشخیص کمک کند. ثبت اطلاعات نباید باعث شود فرد هنگام حمله تنها بماند یا مراقبت لازم عقب بیفتد. اگر اطرافیان از حمله می‌ترسند، دانستن شماره‌ی اورژانس و برنامه‌ی اقدام ارائه‌شده توسط پزشک می‌تواند آمادگی را بیشتر کند. برنامه‌ی مکتوب باید برای همان فرد تنظیم شده باشد؛ یک برگه‌ی عمومی اینترنتی جای برنامه‌ی درمانی را نمی‌گیرد.
گفتاردرمانی در چه شرایطی مطرح می‌شود؟
گفتاردرمانی برای هر فردی که احساس خفگی می‌کند مناسب نیست. ابتدا باید علت پزشکی و ایمنی تنفس روشن شود. در برخی تشخیص‌های مرتبط با حرکت حنجره یا کنترل تنفس، پزشک ممکن است گفتاردرمانگر متخصص صوت را برای آموزش راهبردهای فردی معرفی کند. ارزیابی درمانگر شامل شنیدن شرح علائم، بررسی الگوی صوت و هماهنگی با تیم پزشکی است؛ برنامه نباید به شکل تمرین عمومی برای همه ارائه شود.
اگر حین انجام تمرین علائم تنفسی، درد یا سرگیجه ظاهر شد، تمرین را متوقف کنید و مطابق برنامه‌ی متخصص عمل کنید. شخصی که سابقه‌ی حمله دارد باید بداند چه زمانی از راهبرد تجویزشده استفاده کند و چه زمانی تماس فوری با اورژانس لازم است. درمانگر نمی‌تواند علت‌های قلبی، ریوی یا ساختاری را تنها با تمرین صوتی رد کند. نقش او در صورت ارجاع، مکمل مراقبت پزشکی و محدود به حوزه‌ی تخصصی خودش است.
چه اطلاعاتی برای ارزیابی مهم است؟
- زمان و نحوه‌ی شروع حمله یا دشواری تنفس
- داروها، بیماری‌های زمینه‌ای و نشانه‌های همراه
- تکرار حمله و ارزیابی پزشکی انجام‌شده
جمع‌بندی
لارنگواسپاسم بسته‌شدن ناگهانی و غیرارادی حنجره است، اما احساس تنگی گلو به تنهایی تشخیص آن را ثابت نمی‌کند. دشواری تنفس پایدار، کبودی یا کاهش هوشیاری نیازمند تماس فوری با اورژانس است. حملات کوتاه یا تکراری نیز باید با توجه به علت‌های احتمالی توسط پزشک بررسی شوند. دارو و تمرین تنفسی را خودسرانه شروع نکنید؛ گفتاردرمانی فقط در برخی شرایط و پس از ارزیابی پزشکی نقش دارد. تشخیص دقیق، مدیریت ایمن و پیگیری علت زمینه‌ای از درمان‌های عمومی اینترنتی قابل‌اعتمادتر است.
پرسش
پاسخ
پرسش