مقدمه
«بچه غذا نمیخورد»
«کودکم فقط چند قاشق غذا میخورد و بعد دهانش را محکم میبندد.»
«برای غذا دادن به فرزندم باید ساعتها دنبالش بدوم.»
«هر روز نگرانم که وزنش کم شود یا رشدش عقب بیفتد.»
اگر شما هم با این دغدغهها روبهرو هستید، بدانید تنها نیستید. غذا نخوردن کودک زیر دو سال یکی از شایعترین نگرانیهای والدین است و بسیاری از خانوادهها در سالهای ابتدایی زندگی فرزندشان با آن مواجه میشوند.
خبر خوب این است که همه کودکانی که کم غذا میخورند بیمار نیستند؛ اما از طرف دیگر، همه بدغذاییها نیز صرفاً یک رفتار طبیعی یا لجبازی کودک نیست.
گاهی علت غذا نخوردن کودک به مشکلاتی مانند اختلال بلع، مشکلات حسی دهان، رفلاکس معده، کمبود آهن یا تجربههای ناخوشایند هنگام غذا خوردن مربوط میشود. شناخت علت اصلی، مهمترین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب است.
آیا غذا نخوردن کودک زیر دو سال همیشه طبیعی است؟
خیر. کاهش اشتها همیشه نشانه بیماری نیست، اما همیشه هم طبیعی محسوب نمیشود.
بعد از یک سالگی سرعت رشد کودک نسبت به سال اول زندگی کاهش پیدا میکند. در نتیجه نیاز بدن به انرژی کمتر شده و بسیاری از کودکان به طور طبیعی غذای کمتری میخورند.
اگر وزن، قد و روند رشد کودک طبیعی باشد، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد. اما اگر کاهش اشتها با کاهش وزن، توقف رشد یا مشکلات هنگام غذا خوردن همراه باشد، بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
علتهای غذا نخوردن کودک زیر دو سال
کاهش اشتها بعد از یک سالگی
یکی از شایعترین علتهای کم غذا خوردن، کاهش طبیعی اشتها در سال دوم زندگی است. در این سن رشد کودک کندتر میشود و به انرژی کمتری نیاز دارد.
دندان درآوردن
التهاب و درد لثه باعث میشود کودک از غذاهای سفت دوری کند و بیشتر غذاهای نرم مانند پوره، سوپ غلیظ یا موز لهشده را بپذیرد.
مشکلات حسی دهان
برخی کودکان نسبت به بافت، دما یا حتی بوی غذا حساس هستند. این کودکان ممکن است فقط چند غذای محدود را قبول کنند یا هنگام امتحان کردن غذاهای جدید دچار عق زدن شوند.
اختلال بلع کودکان
یکی از مهمترین علتهایی که معمولاً نادیده گرفته میشود، اختلال بلع است. در این شرایط مشکل کودک فقط اشتها نیست، بلکه بلع غذا برای او دشوار یا ناخوشایند است.
اگر کودک شما هنگام غذا خوردن علائم زیر را دارد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود:
- سرفه هنگام غذا خوردن
- خفگی با مایعات
- عق زدن مکرر
- نگه داشتن غذا داخل دهان
- طولانی شدن وعده غذایی
- امتناع از غذاهای جامد
رفلاکس معده
وقتی غذا خوردن با درد یا سوزش همراه باشد، کودک به تدریج از غذا فاصله میگیرد. کودکان مبتلا به رفلاکس معمولاً بعد از غذا بیقرار میشوند، حجم کمی غذا میخورند یا غذا را پس میزنند.
کمبود آهن
کمخونی ناشی از فقر آهن میتواند باعث کاهش اشتها، رنگپریدگی، خستگی و کاهش رشد کودک شود و لازم است توسط پزشک بررسی شود.
رفتارهای اشتباه هنگام غذا دادن
اصرار بیش از حد، دنبال کودک دویدن، تهدید یا اجبار به غذا خوردن معمولاً نتیجه عکس دارد و باعث افزایش مقاومت کودک میشود.
تفاوت بدغذایی با اختلال تغذیه
همه کودکان بدغذا، دچار اختلال تغذیه نیستند.
کودک بدغذا معمولاً رشد طبیعی دارد، انرژی کافی دارد و تعدادی از غذاها را میپذیرد.
اما در اختلال تغذیه ممکن است کاهش وزن، اختلال رشد، مشکلات جویدن، اختلال بلع یا محدودیت شدید غذایی مشاهده شود.
راهکارهای مؤثر برای افزایش اشتهای کودک
- وعدههای غذایی را کوچک اما منظم تنظیم کنید.
- هنگام غذا خوردن تلویزیون و موبایل را خاموش کنید.
- کودک را مجبور به غذا خوردن نکنید.
- غذا را با رنگها و شکلهای جذاب آماده کنید.
- همراه کودک غذا بخورید تا از شما الگو بگیرد.
- اگر غذایی را نپذیرفت، چند روز بعد دوباره بدون اجبار آن را پیشنهاد دهید.
بهترین غذاها برای کودک کماشتها
- تخممرغ
- مرغ نرم و ریشریش
- گوشت پخته
- عدسی
- موز
- سیب پخته
- گلابی
- هویج
- سیبزمینی
- کدوحلوایی
- روغن زیتون
- آووکادو
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود:
- کاهش وزن یا توقف رشد
- غذا نخوردن طولانیمدت
- سرفه یا خفگی هنگام غذا خوردن
- عق زدن مکرر
- نگه داشتن غذا داخل دهان
- امتناع از بیشتر غذاها
- محدود شدن رژیم غذایی به چند ماده غذایی
نقش گفتاردرمانی در درمان اختلالات تغذیه و بلع
بسیاری از والدین تصور میکنند گفتاردرمانی فقط برای مشکلات گفتار کاربرد دارد؛ در حالی که یکی از حوزههای تخصصی گفتاردرمانی، ارزیابی و درمان اختلالات تغذیه و بلع است.
گفتاردرمانگر عملکرد عضلات دهان، مهارتهای جویدن، هماهنگی بلع، حساسیتهای دهانی و مشکلات تغذیه را ارزیابی کرده و بر اساس نیاز کودک، برنامه درمانی اختصاصی طراحی میکند.
خدمات کلینیک گفتاردرمانی روزبه
- درمان تأخیر گفتار و زبان
- درمان اختلال زبان
- درمان لکنت زبان
- درمان اختلالات تلفظ
- درمان اختلالات یادگیری
- ارزیابی و درمان اختلالات تغذیه و بلع
- توانبخشی کودکان کمشنوا و ناشنوا
- بازیدرمانی
- رفتاردرمانی
- درمان اختلالات صوت
- استروبوسکوپی حنجره
جمعبندی
غذا نخوردن کودک زیر دو سال همیشه نشانه بیماری نیست، اما نباید بدون بررسی از کنار آن عبور کرد. گاهی کاهش اشتها بخشی طبیعی از روند رشد کودک است و گاهی پشت آن مشکلاتی مانند اختلال بلع، مشکلات حسی دهان، رفلاکس یا کمبود آهن قرار دارد.
تشخیص زودهنگام علت اصلی میتواند از بروز مشکلات تغذیهای، اختلال رشد و دشوارتر شدن روند درمان جلوگیری کند. اگر احساس میکنید غذا خوردن فرزندتان با سایر کودکان تفاوت زیادی دارد یا هنگام تغذیه علائمی مانند سرفه، خفگی، عق زدن یا امتناع شدید از غذا مشاهده میکنید، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
